Afdrukken
Hits: 1413
Plant van de maand: september 2018 - Parnassia

 

Algemeen
Wetenschappelijke naam: Parnassia palustris L.2018 09 parnassia 01 1. Parnassia Voornes Duin 3 sept. 2017
Familie: Parnassiaceae/Parnassiafamilie
Geslacht: Parnassia/Parnassia
Soort: Parnassia
Plant: Eenhuizig
Grootte: 15 - 30 cm.
Wortels: Hoofd-, bijwortels
Stengel: Rechtopstaand
Bladstand: Verspreid
Bladkleur: Groen
Bladvorm: Eirond/hartvormig
Bladrand: Gaaf
Bloeiwijze: Alleenstaand
Bloeiperiode: Juli – september
Bloemen: Tweeslachtig
Bloemkleur: Wit
Kelkbladen: Vijf
Kroonbladen: Vijf
Meeldraden: Vijf
Stampers: Een
Stijlen: Een
Stempels: Vier
Vruchtbeginsel: Bovenstandig
Vrucht: Doosvrucht 
Groeiplaats: Duinvallei
Leefvorm: Overblijvend

 

Inleiding2018 09 parnassia 02 2. Hulpboswachter Voornes Duin 3 sept. 2017
Verregen je in september, kijk dan of je met de weerspreuk ’september-regen, nooit komt hij ongelegen’ overweg kunt. Het regende in ieder ge-val niet op 3 september vorig  jaar toen we onverwacht in de bloemen-pracht van de Parnassia terecht kwamen. Met de hulpboswachter van Natuurmonumenten hebben we samen genoten. Nu los ik mijn belofte dat de Parnassia de plant van de maand voor IVN-Oisterwijk in septem-ber 2018 zal worden in.
 
Naamgeving
Voor de naamgeving lijken we op vakantie te moeten gaan naar Centraal Griekenland, naar het berggebied dat tot 2460m hoogte reikt. Parnassus is de berg die garant staat voor een verblijf van deugd, gratie en schoon-heid. De plant zou hier voor het eerst gebloeid hebben. Onze plant van de maand vertegenwoordigt schoonheid en mag terecht Parnassia heten. 
Palustris heeft als betekenis: van het moeras. Het groeigebied van de Parnassis moet 2018 09 parnassia 03 3. Wortelstelsel Voornes Duin 3 sept. 2017vochtig/moerassig zijn.
In het Fries, Frans, Duits en Engels heet de plant  achtereenvolgens Parnassia, Parnassie, Sumpf-Herzblatt en Grass-of- Parnassus.
In het Duitse taalgebied kun je ook de naam Studentenröschen tegenkomen omdat het plantje bloeit als de colleges van het nieuwe studiejaar weer beginnen. Verder is Parnaskruid nog een oude naam.
 
Plaatsing
Heukels plaatst de plant in de Parnassiafamilie, verder in het geslacht Parnassia en de soort Parnassia. In het geslacht Parnassia worden geen andere soorten genoemd. In oudere flora’s  2018 09 parnassia 04 4. Stengel met blad Voornes Duin 3 sept. 2017-b.v. de Geïllustreerde Flora van Nederland- wordt de Parnassia  ondergebracht bij de Saxifragaceae/ Steenbreekfamilie.
 
Beschrijving
De Parnassia is overblijvend en valt bij de indeling van Raunklaer onder de hemikryptofyten. Dat betekent dat de winterknoppen van de plant zich onder of iets op de grond bevinden. Het plantje groeit in pollen.
…Wortels. De wortels van het plantje gaan tot 20cm. diep (foto 3).
Stengels. De kantige stengels zijn rechtopgaand en onbehaard (foto’s 1 en 4).
Bladeren. We kunnen twee soorten blad onderscheiden. Als eerste de2018 09 parnassia 05 5. Wortelstandig blad Creijspot 4 juli 2018
wortelstandige bladeren (foto 5.). Zij hebben een lange steel en zijn ei- of hartvormig. Als tweede zien we halverwege de bloeistengel een zittend, stengelomvattend blad. De bladrand is steeds gaaf.
Bloemen. Voor de beschrijving van de bloem (foto 6) moeten we natuurlijk het liefst letterlijk even bij dit plantje gaan zitten. We krijgen te maken met protandrische bloemen. Dat betekent dat eerst de meeldra-den rijpen voordat de stamper ontvankelijk voor het stuifmeel is. Bij deze bloemen is alleen kruisbestuiving mogelijk.2018 09 parnassia 06 6. Bloem Voornes Duin 3 sept. 2017
De tweeslachtige bloem is vijftallig. De anderhalf tot drie-en-een-halve centimeter grote bloem staat alleen op de geribde stengel en is wit met een groene dooradering. Er zijn vijf kelkbladeren die niet allemaal even groot zijn (foto 7). De vijf eironde kroonbladen zijn dat wel. Er zijn twee soorten meeldraden, vruchtbare en onvruchtbare. De witte vruchtbare meeldraden geven achtereenvolgens hun stuifmeel vrij. De onvruchtbare geelgroene meeldraden staan voor de vijf kelkblaadjes, zij lokken de insecten. Die onvruchtbare meeldraden worden staminodia (enkelvoud staminodium) genoemd ze vallen op door hun glanzende knopjes (foto 8).
 …Vruchten. Er is een bovenstandig vruchtbeginsel. De vrucht is een vierhokkige doosvrucht waarvan de tussenschotjes niet helemaal door-lopen, dat wil zeggen dat de vrucht bovenaan 2018 09 parnassia 07 7. Kelkbladen Voornes Duin 3 sept. 2017éénhokkig genoemd kan worden.. Gaan de vier kleppen open, dan zal het stoffijne zaad verwaaien.
 
Groeiplaats
Er zijn nogal wat voorwaarden voor de omgeving waarin de Parnassia wil/kan groeien. Door de verlaging van de grondwaterstand is er een scala van mogelijkheden weggevallen, meer bemesting heeft er ook al geen goed aan gedaan. Ga er maar aan staan: zonnig en open, vochtig en voedselarm, kalkrijk. Plaatsen die nu nog overgebleven zijn vinden we vooral in de vochtige duinpannen.
 
Organismen op de plant
Bij de beschrijving van de bloem zijn we al tegengekomen dat die op kruisbestuiving is 2018 09 parnassia 08 8. Staminodia Voornes Duin 3 sept. 2017aangewezen. Vooral vliegen komen op de staminodia af, waar ze aan de voet wat nectar zullen vinden.
 2018 09 parnassia 09 9. Ecologische parameters Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving online
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Folklore – Gebruik
… Dat de schoonheid van de Parnassia tot de verbeelding spreekt komt ook tot uiting in het gedicht van Richter Roegholt*. Een fragment van het gedicht:
…………………………………………2018 09 parnassia 1010. Verwachtingsvol Creijspot 4 juli 2018
Zal zij de eerste zijn die ons verlaat?
Breek niet haar stijf dun steeltje
breek niet het dooraderd blad
breek niet het gouden honingmerk
breek niet de zware helmknop
breek niet het ene gladde blaadje
pas op het plantje Parnassia.

… Bij leverkwalen werd de plant gebruikt.
’Maak een aftreksel van de bladeren in wijn of water en er gaat een kalmerende werking op de maag van uit en zal bovendien nierstenen kunnen verwijderen’. De plant van de maand is dermate zeldzaam dat we de kalmerende werking liever van de wijn laten uitgaan en bij nierstenen raadplegen we beter een arts.
 
Tot slot
Van mijn kant voel ik me gelukkig dat ik de ontwikkeling van de Parnassia van dichtbij kan volgen in ons kleine, maar fijne natuurgebiedje. Foto tien koestert het prille knopje. Aan U als lezer(es) wens ik het genieten van de Parnassia van harte toe en als het kan ga er gerust bij zitten.
Tekst:  Gerard te Dorsthorst.
Afbeeldingen: GtD(1,2,3,4,5,6,7,8,10); Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving online(9).