Afdrukken
Hits: 961
Plant van de maand: november 2018 - Zwarte nachtschade

 

Algemeen:
Wetenschappelijke naam: Solanum nigrum L.2018 11 Zwarte nachtschade 01 1. Zwarte nachtschade Landgoed Velder 1 okt. 2018
Familie: Solanaceae/Nachtschadefamilie
Geslacht: Solanum/Nachtschade
Soort: Zwarte nachtschade
Bloemen: Tweeslachtig
Bloemkleur: Wit
Kelkbladen: 5
Kroonbladen: 5
Meeldraden: 5
Stamper: 1
Stijl: 1
Stempels: 2
Bloeiwijze: Scherm
Bloeiperiode: Juni-oktober
Hoogte: 5 cm – 60 cm
Stengel: Opstaand
Bladvorm: Eirond/langwerpig/ruitvormig
Bladrand: Getand
Bladstand: Verspreid
Bladkleur: Groen
Vruchtbeginsel: Bovenstandig
Vrucht: Bes
Wortels: Hoofdwortel/Bijwortels
Groeiplaats: Divers
Leefvorm: Eénjarig

 

Inleiding2018 11 Zwarte nachtschade 02 2. Wortels Landgoed Velder 1 okt. 2018
Met de prachtige spreuk: ”De velden geschoren, de winter geboren”, zien we dat we in het deel van het jaar belanden waarin de velden kaal en leeg voor ons liggen. Nu voelen we dagelijks aan den lijve dat het klimaat verandert. Planten blijven langer groeien en bloeien, het is dan ook niet vreemd om als plant van de maand de Zwarte nachtschade te kiezen. Heb je je (moes)tuin niet al te zeer opgeruimd, dan kun je het plantje gemakkelijk nog ’thuis’ tegenkomen.
 
Naamgeving
Solanum is afgeleid van het Latijnse woord solari  dat de betekenissen herbergt van: pijnstillen, kalmeren, troost(soelaas)- en tot bedaren brengen. Enkele soorten van het geslacht Nachtschade 2018 11 Zwarte nachtschade 03 3. Wortels, bovenzijde Landgoed Velder 1 okt. 2018hebben een pijnstillende werking.
Nigrum, dat zwart betekent duidt op de zwarte bes van het plantje.
Zwarte zien we aan de kleur van de rijpe bes.
Nachtschaduw komt van het middeleeuwse nachtschaduwe. De toverkracht van de plant dient nachtmerries te verjagen. Al met al doen de aanduidingen zwart, nacht en schaduw niet alle goeds verwachten.
In het Fries, Frans, Duits en Engels heet de plant  achtereenvolgens: Hûnebei, Morelle noire, Schwartzer Nachtschatten en Black nightshade. In tegenstelling van de overwegend negatieve 2018 11 Zwarte nachtschade 044. Wortels, onderzijde Landgoed Velder 1 okt. 2018duidingen in de naamgeving klinkt het Franse Morelle(Moerbeitje) positief.  Ook kun je de namen Nachtscha, Nachtschaelje en Zwarte Nacht nog tegenkomen.
 
Plaatsing
Heukels plaatst de plant in de Nachtschadefamilie, verder in het geslacht Nachtschade en de soort Zwarte nachtschade. In het geslacht Nachtschade komen nog zes andere planten voor waaronder de Aardappel en de Tomaat. De Zwarte nachtschade  is onderverdeeld in twee ondersoorten. Als eerste is dat de Zwarte nachtschade, de Solanum nigrum subsp. nigrum. Als tweede is dat de Beklierde 2018 11 Zwarte nachtschade 05 5. Stengel, bloeiwijze Landgoed Velder 16 nov. 2015nachtschade, de Solanum nigrum subsp. schultesil. Deze laatste lijkt de eerste, vooral in steden, te verdringen. Zo wordt in het boek Stadsplanten van Breda alleen de Beklierde nachtschade vermeld.
 
Beschrijving
De Zwarte nachtschade is éénjarig en valt bij de indeling van Raunklaer onder de therofyten. Dat betekent dat het zaad overwintert.
Wortels. De plant heeft een stevig wortelstelsel met hoofd- en bijwortels(foto 2 en 5).
Stengels. Over de stengels is op te merken dat ze opgaand zijn terwijl ze zich verspringend vertakken(foto 1). De jonge vertakkinkjes zijn behaard. De oudere stengeldelen gaan naar zwart. Het geheel geeft een bossige indruk, die ontstaat als de plant zich breed heeft kunnen ontwikkelen. Omdat de zaden pas later in de tijd ontkiemen zal dat in de tweede helft van het jaar zijn.
Bladeren. Bestuderen we het blad(foto 3 en 4), dan zien we dat ze: - gesteeld zijn, - verspreid staan, - eirond tot langwerpig of ruitvormig van vorm zijn en - de bladrand gaaf of grof getand is. 2018 11 Zwarte nachtschade 06 6. Bloem Landgoed Velder 16 nov. 2015Ze hebben een wigvormige voet die als lijsten langs de steel doorlopen.
Bloemen. De bloemen hangen in een schermpje van vier tot tien stuks, ze zijn één tot anderhalve centimeter groot. De kleur is wit met een ogenschijnlijk geel hart(foto 6). Het wit is van de vijf vergroeide en diep ingesneden teruggekrulde kroonblaadjes, het geel is van de helmknoppen. De bloem heeft vijf meeldraden met de al genoemde gele verkleefde helmknoppen. De stijl met twee stempels staat onder de meeldraden. De vijf kelktanden zijn slechts één tot drie millimeter en blijven later de bes omvatten.
Vruchten. De plant heeft een bovenstandig vruchtbeginsel. Gezien de bouw en plaatsing van de mannelijke en vrouwelijke geslachtsdelen ligt zelfbestuiving voor de hand. De groene bes verkleurt naar glanzend zwart. De tweehokkige bes bevat veel zaden. Het zaad is langlevend, meer dan vijf jaar.
 
Groeiplaats2018 11 Zwarte nachtschade 07 7. Vrucht Landgoed Velder 16 nov. 2015
De plant van de maand kunnen we als pionierplant bestempelen. We komen ze bijna overal tegen als de plaats maar voedselrijk is. Uw niet al te opgeruimde moestuin is al een goede standplaats. Verder ruderale omgevingen en in omgewerkte grond, akkers bijvoorbeeld.
 
Organismen op de plant
De bloem heeft geen honing, insecten zullen we er dan ook niet op aantreffen.
De rijpe bessen vragen om vogelverspreiding. Thijsse zegt in Kruiden langs heg en steg: ”Ze moeten wel door vogels verspreid worden, maar die heb ik er niet dikwijls op bezig gezien, alleen Houtduiven. Let er eens op”. Moeten wij dan ook maar eens doen !
 
Folklore/Gebruik
De zwarte bessen van de Nachtschade leverden kleurstof.
Zwarte nachtschade is een heksenplant die in heksenzalven werd toegepast.2018 11 Zwarte nachtschade 08 8. Ecologische parameters Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving online
Dat de giftige plant in de geneeskunde is gebruikt ligt voor de hand. Wat de giftigheid betreft is het een onduidelijk verhaal. Als de bes nog groen is, is de giftigheid het grootst. De zwarte bes is zeker ook niet aan te bevelen. Kijken we naar de afnemende giftigheid van de diverse plantendelen, dan wordt de volgorde: groene bes – bladeren – stengel – zwarte bes.
Opm. - Het zal niet zo’n geweldige moestuinierder zijn die de groene bessen van de Zwarte nachtschade verwart/vermengt met de groene erwten. Toch lijkt me een waarschuwing op zijn plaats.
 - De Zwarte nachtschade is een cultuurvolger.
 
Tot slot
Met: ”Van die krèllekes moet je niet snoepen, ze zijn giftig”  heb ik in m’n vroegste jeugd van vader geleerd dat er giftige planten zijn. Als kleine jongen gingen we het ’onkruid’ tussen de aardappels uittrekken, daar was veel Zwarte nachtschade bij. Gifstof voor bespuiting hielp niet omdat beide planten uit dezelfde familie komen.
Of we de plant nu in november nog bloeiend zullen tegenkomen blijft de vraag omdat Zwarte nachtschade vorstgevoelig is. Met de klimaatsverandering weten we tegenwoordig niet meer waar we aan toe zijn. Blijft november ook bijzonder in dit uitermate droge hete jaar door ons de bloeiende Zwarte nachtschade nog te gunnen?
Tekst: Gerard te Dorsthorst.
Afbeeldingen: GtD(1,2,3,4,5,6,7); Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving online(8).