Afdrukken
Hits: 833
Plant van de Maand: december 2018 -  Wilde liguster

 

Algemeen
Wetenschappelijke naam: Ligustrum vulgare L.2018 12 wilde liguster 01 1. Liguster Schijndel 9 juni 2018
Familie:  Oleaceae/Olijffamilie
Geslacht: Ligustrum/Liguster
Soort: Wilde liguster
Bloemen: Tweeslachtig
Bloemkleur: Wit
Kelkbladen: 4
Kroonbladen: 4
Meeldraden: 2
Stamper: 1
Stijl: 1
Stempels: 2
Bloeiwijze: Pluim
Bloeiperiode: Juni-juli
Hoogte: 1 - 3 meter
Stengel/takken: Opgaand
Bladvorm: Elliptisch/lancetvormig
Bladrand: Gaaf
Bladstand: Tegenoverstaand
Bladkleur: Grijsgroen
Vruchtbeginsel: Bovenstandig
Vrucht: Bes/steenvrucht 
Wortels: Hoofdwortel/Bijwortels         
Groeiplaats: Kalkrijk  
Leefvorm: Overblijvend

 

Inleiding
De spreuk: ”Met de decembermaand is het jaar weer uit, gelukkig wiens balans goed sluit”, 2018 12 wilde liguster 02 2. Blad, bovenzijde** Schijndel 18 nov. 2018verwoordt wat ik iedere lezer bij deze wil wensen. De Plant van de maand helpt ons van de bloeiende zomer door de boeiende winter naar het nieuwe plantenjaar. In deze tijd kun je altijd je dichtstbijzijnde Liguster volgen. Het kan goed zijn dat de Liguster je zo bekend voorkomt dat je de verschillen tussen de twee voorkomende soorten niet direct opvalt. In onderstaande beschrijving zullen de verschillen in blauw aan de orde komen.
 
Naamgeving
Ligustrum  kan afgeleid zijn van ligare, dat binden betekent. Daarmee denken we aan het gebruik als bindmateriaal van de jonge, buigbare scheuten. Ligustrum  kan afgeleid zijn van ligula, dat tongetje/lepeltje betekent. Daarmee denken we aan de bladvorm. Ligustrum  kan afgeleid zijn van lignum, dat hout betekent. We hebben immers met een struik te maken. 2018 12 wilde liguster 03 3. Blad, onderzijde** Schijndel 18 nov. 2018Ligustrum  kan afgeleid zijn van Ligurie. Ligurie is de streek waar de Liguster veel zou voorkomen. We zijn dan in Italië langs de Middellandse-zeekust bij Genua. .
Vulgare staat voor gewoon. Deze toevoeging komt bij planten-namen geregeld voor.
In Wilde liguster zien we Ligustrum terug en verder wilde dat voor zich spreekt.
In het Fries, Frans, Duits en Engels heet de plant  achtereen-volgens: Wylde liguster, Troëne commun, Gewöhnlicher Liguster en Wild Privet. In het Nederlands komt ook de naam Gewone liguster voor.
 
Plaatsing
Heukels plaatst de plant in de Olijffamilie, verder in het geslacht Liguster en de soort Wilde liguster. In het geslacht Liguster komt verder nog de Haagliguster(Ligustrum ovalifolium) voor. Deze laatste wordt, zoals de naam al doet vermoeden, veelal tot hagen gekortwiekt. In het 2018 12 wilde liguster 04 4. Bloeiwijze Schijndel 9 juni 2018algemeen zullen de Ligusters die we tegenko-men Haagligusters zijn.

Beschrijving
De Wilde liguster is overblijvend en valt bij de indeling van Raun-klaer onder de phanerofyten. Dat betekent dat de winterknoppen zich minstens 50cm. boven de grond bevinden. Het is een houtige plant.
Wortels. De plant heeft een stevig wortelstelsel, zoals je dat van een struikvorm mag verwachten.
Stengels. We spreken hier van takken. De jonge scheuten zijn behaard en buigzaam. Die van de Haagliguster zijn onbehaard. De vele ontspruitende takken vertakken zich en vormen samen een struik. Wilde ligusters groeien van nature in groepjes. De schors van de takken is grijsachtig en glad.
Bladeren. Over de grijsgroene bladeren is te vertellen dat ze leerachtig aanvoelen, kortgesteeld en langwerpig zijn. Ze bezitten een gave rand. Al eerder zijn we bij de naamgeving de vorm van het blad tegengekomen. De Haagliguster heeft bredere bladeren. (foto’s 2 en 3). Als plant van de maand december zorgt ze ervoor dat we nog lang in de winter het groen ervan in de natuur (en tuin) behouden. Het blad valt pas laat af. Vergelijken we 2018 12 wilde liguster 05 5. Bloem Schijndel 9 juni 2018het bladverlies van beide Ligusters, dan valt dat van de Haagliguster later af.
Bloemen. De witte bloemen staan in dichte pluimen aan de top van de takken(foto 4). De kelk heeft vier tanden. De vier kroon-blaadjes zijn gedeeltelijk vergroeid tot een kroonbuis, de vier slippen die overblijven zijn langer. Samengevat:  ’De Kroonbuis is korter dan de zoom’. Bij de Haagliguster is de kroonbuis juist langer dan de zoom(foto 5). De bloem is tweeslachtig en de plant dus één-huizig. Er zijn twee meeldraden en één stijl.
Vruchten. De plant heeft een bovenstandig vruchtbeginsel. Dat ontwikkelt zich tot bessen die eerst groen zijn en overgaan naar zwart(foto 6). Pas op, ze zijn giftig. Elke bes(van 6 tot 8 mm.) bevat doorgaans twee zaden(foto 7). Het zaad is kort levend, korter dan een jaar.
 
Groeiplaats
De plant van de maand kunnen we vooral tegen komen in de zeeduinen, langs de grote rivieren (overgebleven plaatsen langs De Gelderse – en Oude IJssel ?!)  en Zuid Limburg. De plant verlangt2018 12 wilde liguster 06 6. Vruchten** Schijndel 29 nov. 2017 een kalkrijke, (matig)zonnige, warme omgeving.
 
Organismen op de plant
Insecten zoeken de ligusterbloemen graag op vanwege de nectar. De bloemen verspreiden een aangenaam zoete geur. De Liguster-pijlstaart (Sphinx ligustri) dankt zijn naam aan de Plant van de maand(foto 8).
De rijpe bessen vragen om vogelverspreiding, hoewel ze kennelijk alleen door Fazanten worden gewaardeerd.
 
Folklore/Gebruik
In ’Inheemse bomen en struiken in Nederland en Vlaanderen’* staat dat we één vindplaats van ligusterhout kennen. Dat is in Nieuwenhoorn op Voorne-Putten, het hout komt uit de Romeinse tijd.
De Vlaamse dialectische naam Reinwilg doet vermoeden dat de takken voor vlechtwerk zijn 2018 12 wilde liguster 07 7. Zaden Schijndel 18 nov. 2018gebruikt.
De in 1843 ingevoerde Haagliguster uit Japan brengt het, dankzij de knippende mens, vaak niet verder dan een haag.
Over de Liguster is veel te vertellen, het mooiste geheel kwam ik tegen in de ‘’Flora Batava, deel 11. Jan Kops en P.M.E.Gevers’. uit het jaar 1843. Voor wie meer ’leestijd’ heeft verwijs ik naar het extra aan het eind van deze beschrijving, ik kon geen keuze maken, kunt u dat wel ?
 
Tot slot
De echte reden om deze struik, al is het dan niet steeds de Wilde liguster, als plant van de maand te kiezen is tweeledig:
.1. Telkens als ik een gesnoeide haag zie, zie ik meteen de struik die de plant zonder die 2018 12 wilde liguster 088. ligusterpijlstaart Saxifraga - Jaap Schelvis2018 12 wilde liguster 09 9. Buxusmot Saxifraga - Peter Gergely
 
 
                     
 
 
 
  snoeischaar zou zijn geworden.

.2. Buxusstruiken kunnen zelfs tot ware kraaiende hanen worden gedwongen. Helaas zijn die buxushanen het kraaien verleerd door de vernietigende vreetlust van de Buxusmot(Cydalima perspec-talis). Nu blijkt uit een studie van Eline Arts dat de rupsen van de mot de Liguster niet aten en dat de eitjes van de Buxusmot gezet op de Liguster niet uitkwamen. Wellicht kan de Wilde -  en zeker de Haagliguster  een goede vervanger zijn. Laat dan bijvoorbeeld in de hoek de ligusterhaag doorgroeien en je geniet niet alleen van bloem en bes maar zeker ook van de geur op die mooie zomerse dag.
 
Extra
 
2018 12 wilde liguster 102018 12 wilde liguster 11
                        
Tekst: Gerard te Dorsthorst.
Afbeeldingen: GtD(1,2,3,4,5,6,7); Saxifraga(8,9)

 
 * onder redactie van Bert Maas
**bij de plant van de maand november staat zowel bij Foto’s/Afbeeldingen bij foto 3 en 4 Wortels    i.p.v. Blad. Bij foto 7 staat Vlucht i.p.v. Vrucht. Excuses.