Plant van de maand: oktober 2019 - Akkermunt

Algemeen2019 10 Akkermunt 01 1. Akkermunt Tungelroy 8 sept. 2012
Wetensch. naam: Mentha arvensis L.
Familie: Laminaceae/Lipbloemenfamilie
Geslacht: Mentha/munt
Soort: Akkermunt
Hoogte: 20 – 40 cm.
Plantvorm: Kruid
Plant: Eénhuizig
Wortels: Wortelstok
Stengel: Opgaand/liggend
Bladstand: Tegenoverstaand
Bladvorm: Eirond/langwerpig
Bladkleur: Groen
Bladrand: Getand
Bloeiperiode: Juli - herfst
Bloeiwijze: Schijnkrans
Bloemkleur: Paars
Bloementype: Tweeslachtig
Kelkbladen: 5
Kroonbladen: 5
Meeldraden: 4
Stijlen: 1
Stempels: 2
Vruchtbeginsel: Bovenstandig
Vrucht: Splitvrucht
Leefvorm: Overblijvend
Groeiplaats: Vochtige omgeving

Inleiding2019 10 Akkermunt 02
In de afbeelding voor de maand oktober* staat het inzaaien van de akkers op de voorgrond. Van onder naar boven zien we achtereenvolgens: zaaien en kraaien;  het zaad ondereggen; het zaad beschermen door de  ’boogschietende’ vogelverschrikker en de draden met  veren die over het veld gespannen zijn. Dan volgt de  Seine en het  Middeleeuwse Louvre. Zowel akker
als water komen er op voor, daardoor zou er plaats kunnen zijn voor de Middeleeuwse Akkermunt. Wel vragen we ons af hoe die plant toen zou heten. Voor de naam Mentha arvensis moest Linneus immers nog geboren worden.
2019 10 Akkermunt 03 3. Detail van afb.2
 
 
 

 
 
 
 
 
 
Naamgeving
Mentha. Het woord komt van het Griekse minthos dat sterke geur aangeeft.
Arvensis. De plant groeit op akkers.
Akkermunt. De Nederlandse naam verenigt beide betekenissen van de wetenschappelijke naam.
In het Fries, Frans, Duits en Engels heet de plant achtereenvolgens: Boerebalsem, Menthe des champs, Ackerminze en Corn Mint. De Engelsen willen de plant ook wel Field Mint of Wild Mint 2019 10 Akkermunt 04 4. Akkermunt uitgetekend Unkrauttaflen - Weed plates - Planches des mauvaises herbes - Ugressplansjer, E. Korsmo (1934-1938)noemen.
Nog even naar de naam van de plant van voor Linneus:
Dodonaeus (1583) gaat terug naar de Romeinse natuurbeschrijver Plinius (23-79 n. Chr) en noemt daar de namen minthè en hèduosmos. In die laatste naam is hèdus hedonismeaangenaam en osmosgeur te herkennen. Aristoteles (384-322 v.Chr.) noemt de plant Minthos.
 
Plaatsing
Heukels plaatst de plant in de Lipbloemenfamilie, verder in het geslacht Munt en de soort Akkermunt. In het geslacht Munt worden verder nog acht andere planten genoemd. Twee ervan staan op de Rode lijst, te weten Polei als ’ernstig bedreigd’ en Witte munt als ’bedreigd’.
 
Beschrijving
Levensvorm. Akkermunt is een overblijvende plant en valt bij de indeling van Raunkiaer onder de Hemikryptofyten, dat betekent dat de plant de winterknoppen onder of iets boven de grond heeft.
Wortels. De plant heeft ondergrondse, maar ook bovengrondse uitlopers (afb.4).2019 10 Akkermunt 05 5. Stengelstelsel Moerputten 2 sept. 2019
Stengels. Snij je de vierkante stengel door, dan zie je dat die hol is. De behaarde stengel is er zowel liggend als opstijgend (foto 5).
Bladeren. De bladstand van de gesteelde en getande bladeren is tegenoverstaand. Ze zijn twee tot zes centimeter lang en één tot twee centimeter breed. Die variatie laat een verscheidenheid aan bladvorm toe: van langwerpig tot ruitvormig-eirond (foto 6 en 7). De Akkermunt heeft aan de top van de stengel een aantal kleine blaadjes en geen bloembosje zoals bij b.v. de Watermunt. Van de muntsoorten geven gekneusde blaadjes van de Akkermunt de minst sterke mintgeur af.
Bloemen. In de oksels van de bladen vinden we de lipbloemetjes. De bosjes in de twee 2019 10 Akkermunt 06 6. Blad bovenkant Moerputten 2 sept. 2019tegenoverstaande bladeren vormen samen schijnkransen; een prachtige bloeiwijze (foto 8).  De kelk is behaard en vergroeid tot een klokvorm. De klok (kelkblaadjes) heeft driehoekige tanden. De kroon (vijf kroonblaadjes) is vier tot acht millimeter en is paars, lichtpaars en soms zelfs wit. De meeldraden steken buiten de kroon uit, er is verder één stijl met twee stempels (foto 8).
Vruchten. Het bovenstandige vruchtbeginsel ontwikkelt zich tot een vierdelige splitvrucht.
Verspreiding. Op drie manieren verspreid de Akkermunt zich: door wortelstok, stengel en zaad dat één tot vijf jaar kiemkrachtig blijft.
 
Groeiplaats2019 10 Akkermunt 07 7. Blad onderkant Moerputten 2 sept. 2019
Kenmerkend voor de groeiplaats van de Akkermunt is de wisselende waterstand. Zowel zon als halfschaduw verdraagt de plant. De grondsoort is van minder belang, wel vraagt de Akkermunt een voedselrijk substraat. In weilanden, graslanden, bermen en akkers kun je de plant van de maand tegenkomen.
 
Organismen op de plant
Diverse insecten bezoeken de bloeiende plant.
2019 10 Akkermunt 08 8. Bloeiwijze - Bloem Moerputten 2 sept. 2019
Gebruik – Folklore
-Zowel het blad als de uit de plant gewonnen olie wordt medicinaal verwerkt. De Akkermunt wordt daarvoor zelfs in de Aziatische landen verbouwd. Er zijn een groot aantal toepassingen bekend, bijvoorbeeld bladeren op het voorhoofd leggen tegen hoofdpijn en akkermuntolie tegen zenuwpijnen.
-Als heilig kruid werd het de doden als grafgift meegegeven.
-De geur van de plant zou ongedierte van je lijf houden en muizen uit de hooiberg.
 
Tot slot
De Akkermunt heeft iets vertederends door haar bescheiden afmetingen. De combinatie van de frisgroene bloeistengels met de topblaadjes en de bloemkransjes in de oksels spreekt ons schoonheidsgevoel aan. De zwakke geur verhoogt het aangename karakter van de plant. Het is nu oktober, niet de juiste maand om de plant op te zoeken. Weet je haar te staan, zoek haar nog eens op om het gevoel van de nazomer, nu in de herfst, terug te halen.

Tekst:         Gerard te Dorsthorst
Afb.foto’s:   GtD (1,5,6,7,8); Belles Heures du Duc de Berry (2,3);
                    Unkrauttaflen ….. E Kosmo (4).