Plant van de maand: mei 2018 - Beekpunge

 

Algemeen
Wetenschappelijke naam: Veronica beccabunga L.2018 05 Beekpunge 01 1. Beekpunge Boxtel 31 mei 2008
Familie: Plantaginaceae/Weegbreefamilie
Geslacht: Veronica/Ereprijs
Soort: Beekpunge
Plant: Eénhuizig
Grootte: 15 – 60 cm
Wortels: Hoofd-/bijwortels
Stengel: Liggend/opgaand
Bladstand: Tegenoverstaand
Bladkleur: Donkergroen
Bladvorm: Rondachtig/langwerpig
Bladrand: Gezaagd
Bloeiwijze: Tros
Bloeiperiode: Mei - september
Bloemen: Tweeslachtig
Bloemkleur: Hemelsblauw
Kelkbladen: Vier
Kroonbladen: Vier
Meeldraden: Twee
Stamper: Eén stijl | één stempel
Vruchtbeginsel: Bovenstandig
Vrucht: Doosvrucht
Groeiplaats: Natte omgeving
Leefvorm: Overblijvend

 

Inleiding
Elke moestuinierder zal de IJsheiligen indachtig zijn. Zij hebben immers koude koppen. Nachtvorstvrij  wordt het pas na onderstaande vier heiligen met de data 11, 12, 13 en 14 mei.
 2018 05 Beekpunge 02 2. IJsheiligen Wikipedia
Mijn eerste ontmoeting met de Plant van de Maand is een verrassing, zowel in het zien van deze wat vettig aandoende plant als ook de naam die ik er later bij vind. Het is een Ereprijs met de naam Beekpunge. De dag is 31 mei en de IJsheiligen zijn voorbij. Vlug in de tuin nog van alles poten en zaaien.

Naamgeving 2018 05 Beekpunge 03 3. Beekpunge uitgetekend Flora Batava; Jan Kops en Herman Christiaan van Hall; 1832
Veronica is de naam van de heilige die het gelaat van Christus tijdens zijn marteling afdepte. In de bloem zou dan de afdruk te herkennen zijn. Kijk verder even terug naar de beschrijving van de plant van de maand maart 2018.
Voor Beccabunga gaan we naar het Duitse Bunge dat pauk betekent; de (kleine) bolle vruchten lijken op de (grote) bolle onderkanten van de pauken. Beccabunga is dan een verlatijnsing van Bunge.
Beekpunge brengt ons naar de groeiplaatsen –beken- en de Duitse Bunge.
In het Fries, Frans, Duits en Engels heet de plant  achtereenvolgens Sleatpunge, Cresson de cheval, Bachbungen-Ehrenpreis en Brooklime.
 
Plaatsing
Heukels plaatst de plant in de Weegbreefamilie, verder in het geslacht Ereprijs en de soort Beekpunge. In het geslacht Ereprijs worden nog drieëntwintig soorten meer genoemd, maar dat weten we vanaf maart al. Tussen al die Ereprijzen is de Beekpunge na het lezen van deze plant van de maand niet moeilijk meer te herkennen.2018 05 Beekpunge 04 4. Wortels Schijndel 5 oktober 2015
 
Beschrijving
Beekpunge is overblijvend  en valt bij de indeling van Raunklaer onder de hemikryptofyten of helofyten. Dat betekent dus dat de winterknoppen zich onder de grond, iets op de grond of zelfs onder water bevinden. Het bloeien van de plant zal in het laatste geval altijd boven water zijn.
…De hoofdwortels(foto 4) vinden we gewoon onder aan de plant, terwijl  aan de liggende delen van de stengels zich bijwortels vormen.
…De gladde (soms heel kort behaarde) stengels zijn rond dik en vlezig. De liggende en verderop opgaande stengels zijn bleekgroen en vaak roodachtig van kleur.2018 05 Beekpunge 05 5. Blad Schijndel 5 oktober 2015
…Over de bladeren(foto 5) valt op te merken dat ze kort gesteeld en tegenoverstaand zijn. De eironde/langwerpige bladeren zijn één tot vier centimeter lang in een glanzend donkergroene kleur. Hoewel de bladrand niet fanatiek getand is kun je die wel onregelmatig zwak getand noemen. De top van het blad is afgerond terwijl de voet wigvormig is.
…De tweeslachtige bloemen ontwikkelen zich in ijle trossen(foto 6) op lange dunne stelen die vanuit de bladoksels van de bovenste bladeren groeien. De kleur van de bloem is donker hemels blauw met een korte witte bloembuis. Verder zijn de onderdelen van de bloem(foto7): vier kelkslippen, vier vergroeide kroonbladen(waarvan de bovenste groter en de onderste kleiner is dan de twee gelijke andere). Samengevat zien we een tweezijdig symmetrische bloem met twee meeldraden en één stijl die weer één stempel heeft.
…De vrucht is een doosvrucht(foto 8). Bolvormig en bijna niet ingesneden. De grootte komt 2018 05 Beekpunge 06 6. Bloeiwijze Boxtel 31 mei 2008overeen met de spitse kelkslippen. Het geheel staat/hangt aan een redelijk lang steeltje dat ongeveer loodrecht op de bloeias staat. Interessant is dat de rijpe vrucht opengaat onder vochtige omstandigheden. Een regendruppel verspreidt de zaadjes. Het zaad is langlevend d.w.z. langer dan vijf jaar.
Opm. Bij de Beekpunge is de vrucht bijna evenlang als de kelkbladslippen. Normaal bij Ereprijssoorten is dat de vruchten groter zijn dan de kelkbladen (vruchtkelk).
De verspreiding van de plant gaat door wegspattend zaad, zaaien, scheuren en stekken. In de natuur gebeurt dat laatste als een deel van de plant losraakt en door het water een eind wordt meegenomen.
Groeiplaats
Zijn we in een zonnige/licht beschaduwde open plaats, dan kunnen we de Beekpunge 2018 05 Beekpunge 07 7. Bloem Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving onlinetegenkomen. Wel is het substraat nat, (matig)voedselrijk, en kalkhoudend. We zoeken de plant van de maand aan waterkanten, zeker van beken –zelfs in stromend water-, plaatsen met kwel, afgravingen en natte bos-, weilandpaden.
Beekpunge verdraagt geen hoge begroeiïng.
2018 05 Beekpunge 10 
                                                                                    
                                                                            Ecologische parameters.
 
 
 
 

Organismen op de plant
De blaadjes kunnen aangevreten zijn door bladhaantjes. Vind je een vergroot/vergald 2018 05 Beekpunge 08 8. Vrucht Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving onlinevruchtbeginsel, dan heb je de ’wooplaats’van de larve van de snuitkever Gymnetron beccabungae gevonden. Het vergrootte vruchtbeginsel is dan nog door de bloemkroon omhuld.
Watervogels helpen bij de verspreiding van de plant omdat er zaadjes aan hun poten kunnen blijven plakken.
 
Toepassingen
Bekend is het gebruik van de plant tegen scheurbuik en hoest. De plant is bloedzuiverend.
De vorm van de bolle vrucht zou wijzen op een remedie tegen het opgeblazen gevoel in de maag.
De bittere bladen kunnen mondjesmaat in salades verwerkt worden. In noord Europa nog steeds in gebruik.
 
Tot slot
De Beekpunge herkennen zal nu niet moeilijk meer zijn. Wel blijf ik, en U (?), uitkijken naar de 2018 05 Beekpunge 09 9. Beekpunge 1719 Viridarium reformatorum, deel 1, M.B. Valentini; 1719plant met de roze bloempjes in plaats van de bekende blauwe. Zouden we die niet vinden, geniet in plaats daarvan extra van de prent uit 1719.
 
 
 
 
Tekst            : Gerard te Dorsthorst.
Afbeeldingen: GtD(1,4,5,6);  Wikipedia(2); Flora Batava(3); Flora van Ned.(7,8); Viridarium(9).