Plant van de maand: juni 2018 - Harig Wilgenroosje

 

Algemeen
Wetenschappelijke naam: Epilobium hirsutum L.2018 06 harig wilgenroosje 01 1. Harig wilgenroosje Geul 7 juli 2013
Familie: Onagraceae/Teunisbloemfamilie
Geslacht:  Epilobium/Basterdwederik
Soort: Harig wilgenroosje
Plant: Eénhuizig
Grootte: 60 - 150 cm.
Wortels: Wortelstok
Stengel: Opgaand
Bladstand: Verspreid/tegenoverstaand
Bladkleur: Groen
Bladvorm: Langwerpig
Bladrand: Gezaagd
Bloeiwijze: Tros
Bloeiperiode: Juni - september
Bloemen: Tweeslachtig
Bloemkleur: Rozerood
Kelkbladen: Vier
Kroonbladen: Vier
Meeldraden: Acht
Stamper: Eén
Vruchtbeginsel: Onderstandig
Vrucht: Doosvrucht
Leefvorm: Overblijvend

 

Inleiding
Van de juni-spreuken zijn er vele die voorspellingen doen aan de hand van droge of natte tijden 2018 06 harig wilgenroosje 02 2. Wortelstok Flora Batava; Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen; 1849die komen gaan. Voorbeelden: ’In juni veel regen, komt wijngaard en bijen ongelegen' en de spreuk: ’Een boon in juni geplant, geeft er vijftig in de hand’ kunnen we zelf verifieren’.
In juni begint ook de bloeitijd van de plant van de maand: het Harig Wilgenroosje.
 
Naamgeving
Epilobium hirsutum vraagt wat de verklaring van de naam betreft om een analytische aanpak .
Epi is Grieks en betekent op. Lobos, ook grieks, betekent hauw-peul. Samengevat moet er iets op de peul staan, dat is dan uiteraard de bloem. De bloem is op het vruchtbeginsel geplaatst. We zouden Epilobium dan ook kunnen lezen als: met de vrucht rechtop.
Hisirtum duidt erop dat de plant geheel of gedeeltelijk met haren is bedekt., dat is een goed kenmerk van alle planten uit het geslacht Epilobium.
Harig wilgenroosje in het Nederlands ligt voor de hand. Harig omdat de plant behaard is. Wilgenroosje is de samenstelling van wilg en roosje. Het blad van de plant lijkt op dat van de wilg. Het bloempje zou je een roosje kunnen noemen. Maar er is meer. De naam roos is vaker gebruikt voor bloemen met een rode kleur, denk maar aan de Klaproos.2018 06 harig wilgenroosje 03 3. Stengel-blad Rhenen 15 juli 2014
In het Fries, Frans, Duits en Engels heet de plant  achtereenvolgens , Stokroastieneblom, Epilobe hirsute, Zottiges Weidenröschen en Great willowherb.
 
Plaatsing
Heukels plaatst de plant in de Teunisbloemfamilie, verder in het geslacht Basterdwederik en de soort Harig wilgenroosje. In het geslacht Basterdwederik worden nog negen soorten meer genoemd. Al die negen hebben een voorvoegsel voor basterdwederik, alleen onze plant van de maand Harig wilgenroosje heeft dat niet. Een vreemde eend in de bijt ?
 
Beschrijving
Harig wilgenroosje is overblijvend  en valt bij de indeling van Raunklaer onder de hemikryptofyten of helofyten. Dat betekent dus dat de winterknoppen zich onder de grond, iets op de grond of zelfs onder water bevinden. Het bloeien van de plant zal in het laatste geval altijd boven water zijn.
…De wortelstokken(foto 2) van de plant hebben ondergrondse uitlopers. Het eind van de uitlopers groeit omhoog, waar zich de overwinterings-knoppen ontwikkelen. Harig wilgenroosje komt op 2018 06 harig wilgenroosje 04 4. Bloem op vruchtbeginsel Rhenen 15 juli 2014deze wijze in grote groepen voor.
…De rijkvertakte, ronde, behaarde stengels zijn rechtopgaand(foto 3).
…De rozetbladeren zijn glanzend kaal. Daarna komen de aan boven- en onderkant behaarde bladeren. Het sterkst is de beharing op de nerven. De langwerpige,/lancetvormige  bladeren(foto 3) zijn zes tot twaalf centimeter lang. Ze lijken op wilgenblad. Het blad is gezaagd en heeft een spitse top. De stand van de bladeren is bijzonder. Zowel rozet- als de bovenste bladeren staan verspreid. De onderste stengelbladeren zijn tegenover elkaar geplaatst. De bladeren in de bloemtros zijn eigenlijk schutbladeren. Er is geen bladsteel, ze groeien halfstengelomvattend en lopen iets langs de stengel omlaag.
…De tweeslachtige bloemen lijken op een steeltje  te staan(foto 4). Dit is niet zo, ze staan op het 2018 06 harig wilgenroosje 05 5. Bloem Rhenen 15 juli 2014onderstandig vruchtbeginsel dat de vorm van een peul/hauw heeft. De bloem(foto 5) is viertallig, vier kelk- en vier kroonblaadjes. De rozerode kroonblaadjes zijn hartvormig. Van de acht meeldraden zijn er vier groter en vier kleiner. De stamper heeft vier in kruisvorm staande stempellobben met een haarkrans om de stijl. Op deze manier houdt de bloem de regen buiten. Als enige van de Basterdwederiken blijft de bloem in de regen open. De grootte van de bloem met haar 2 tot 3 cm. is groter dan alle andere Basterdwederiken. De bloemen groeien in de oksels van schutbladen en staan gegroepeerd in een vertakte tros. Naast bestuiving door insecten vindt er ook zelfbestuiving plaats doordat de vier stempellobben verder omkrullen zodat ze de meeldraden raken.
…Er is een vierhokkig onderstaand vruchtbeginsel. De vrucht is een doosvrucht en lijkt op een hauw. Het zaad is langlevend d.w.z. langer dan vijf jaar. Het wordt door water en wind verspreid. Interessant is op te merken dat de lange smalle vruchten zich van boven naar beneden openen met vier naar 2018 06 harig wilgenroosje 06 6. Zaad met zaadpluis Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving onlinebuiten  buigende kleppen. Het zaadpluis wordt dan netjes opengetrokken(foto 6). De wind kan vat krijgen op de haarkuif en de verspreiding van de plant is verzekerd. Ook kan het zaadpluis als drijflichaam optreden om het Harig wilgenroosje over water te verspreiden. Meer dan een week kan het zaadje blijven drijven. Er zal ’zeker’ een oever bereikt worden. De kieming kan in de herfst, maar heeft meestal in het voorjaar plaats. De zaadproductie is enorm, per vrucht  kunnen er meer dan honderd zaadjes gevormd zijn.
 
Groeiplaats
Zijn we in een zonnige, half beschaduwde vochtige tot natte plaats, dan kunnen we het Harig wilgenroosje tegenkomen. Het substraat zal zwak zuur tot kalkrijk en zelfs enigszins ziltig kunnen zijn. De grondsoort is van minder belang. De groeiplaats zal voedselrijk zijn, vaak op plekken waar plantenafval is gestort. Er is een veelheid aan vindplaatsen 2018 06 harig wilgenroosje 07ecologische parametersvan deze veel voorkomende plant. Houdt voor u zelf eens bij waar u de plant van de maand deze zomer overal zult tegenkomen.
 
Organismen op de plant
Harig wilgenroosje maakt veel stuifmeel en nectar aan. We kunnen er dan ook bijen en vlinders op aantreffen.
Het voert hier te ver om de veelheid aan insecten die op het Harig wilgenroosje te gaan opsommen. Wel zeker zullen we er een aantal aantreffen.
 
Toepassingen
In Lapland en IJsland is er thee van getrokken, dat zou helpen om darmstoornissen en inwendige bloedingen te voorkomen. Maar de giftige plant veroorzaakte juist die darmkrampen. Toepassen? Pas niet toe!
 
Tot slot
Het lijkt erop dat we de plant ten gevolge van de klimaatverandering in een groeiend verspreidingsgebied kunnen tegenkomen. Was je in 1980 op het Schotse eiland Skye, dan zou je de plant niet zien, maar kom je er dit jaar nog, let daar dan eens extra op het Harig wilgenroosje.
Nog even terug naar de naam. Je kunt verwachten dat Wilgenroosje en Harig wilgenroosje tot hetzelfde geslacht  behoren. We blijven met deze twee planten wel in dezelfde Teunisbloemfamilie, maar wisselen van het geslacht Chamerion naar Epilobium. Blijf van beide genieten en laat je door de vorige opmerking niet van de wijs brengen.
Tekst:             Gerard te Dorsthorst.
Afbeeldingen:  GtD(1,3,4,5);  Flora Batava(2); Flora van Ned.(6).