Afdrukken

Plant van de maand: april 2021 - Zwartmoeskervel

 2021 04 Zwartmoeskervel 011. Zwartmoeskervel Soest 8 april 2020

Algemeen
Wetensch. naam: Smyrnium olusatrum L
Uitspraak: Smýrnium olusètrum
Familie: Apiaceae/Schermbloemenfamilie
Geslacht: Smyrnium/Zwarte kervel
Soort: Zwartmoeskervel
Hoogte: 60 – 120 cm.
Plantvorm: Kruid
Plant: Eénhuizig
Wortels: Penwortel
Stengel: Rechtopstaand
Bladstand: Verspreid
Bladvorm: Samengesteld
Bladkleur: Donkergroen
Bladrand: Gekarteld
Bloeiperiode: Mei - juni
Bloeiwijze: Scherm
Bloemkleur: Geelgroen
Bloementype: Tweeslachtig
Kelkbladen: 0
Kroonbladen: 5
Meeldraden: 5
Stijlen: 2
Vruchtbeginsel: Onderstandig
Vrucht: Splitvrucht
Leefvorm: Twee-/meerjarig
Groeiplaats: Texel

 Inleiding2021 04 Zwartmoeskervel 022. Zwartmoeskervel Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel . 1801
De eerste foto van de Plant van de Maand toont de Zwartmoeskervel in een niet natuurlijke omgeving. Het geeft een duidelijk beeld van deze forse plant die ook ’moes’cultuur eigenschappen kent.


Naamgeving
Smyrnium. Mirre, myrrhus en smyrnium zijn als synoniemen op te vatten. De plant/vruchtjes ruiken naar Mirre. Olusatrum. We maken we een terugstap en komen uit
bij Plinius de Oudere (geb.23 of 24 na Chr.–overl.25 augustus 79 na Chr. ten gevolge van de uitbarsting van de Visuvius) die de plant de naam (h)olus-ater gaf. Holus heeft de
betekenis van kruid, terwijl ater/atrum staat voor zwart/donker. Samengevat zal het een kruid met Zwartmoeskervel. Zwart zien we tweemaal terug: bij koken wordt de moes zwart en de zaden van de plant zijn zwart. In het Frans, Duits en Engels noemt men de plant
achtereenvolgens: Maceron, Pferde-Eppich en Alexanders (genoemd nar Alexander de Grote).

2021 04 Zwartmoeskervel 033. ’Schoonschrift’ Herbarium Blackwellianum, deel 5.1765
Plaatsing
Heukels* plaatst de plant in de Schermbloemenfamilie, verder in het geslacht Zwarte kervel en de soort Zwartmoeskervel. In het geslacht Zwarte kervel wordt enkel nog de Doorwaskervel genoemd, herkenbaar aan o.a. vleugellijsten langs de stengel.2021 04 Zwartmoeskervel 044. Stengel Soest 26 april 2020


Beschrijving
Levensvorm. De Zwartmoeskervel is een tweejarige plant en valt bij de indeling van Raunkiaer onder de Hemikryptofyten. Het is een kruid en zal tussen de 60
en 120cm hoog worden.
Wortels. De plant heeft een penwortel met relatief weinig zijworteltjes (afb.2).
Stengels. Over de stengel is te zeggen dat ze rechtopgaand is en onbehaard blijft en met groeven er in (foto 4 en 6). Snij je ze door dan kun je opmerken dat de
stengels eerst gevuld zijn maar later hol worden.
Bladeren. De bladen hebben een grote bladschede (foto 6). De kleur van de bladeren is glanzend-donkergroen. De bladvorm is drietallig en dubbel drietallig, kijk je
naar de onderste bladeren, dan zie je zelfs drievoudige drietalligheid. De bladrand van de ovale tot ronde deelblaadjes is grof gekarteld (foto 5). De plaatsing van blad
en zijtakken is dikwijls in kransen. Zo’n krans bevat drie of vier bladeren. De blaadjes van2021 04 Zwartmoeskervel 055. Blad Soest 26 april 2020 de eerste orde zijn gesteeld.
Bloemen De bloemen staan in schermen die door tot wel vijftien stralen worden opgebouwd (foto 7). Bij de opbouw van de geelgroene bloempjes (foto 8) valt op dat
die geen kelkbladen hebben, maar er zijn soms wel kleine omwindselblaadjes (0,1 of 2).
Vruchten. De Zwartmoeskervel heeft zwarte tweehokkige splitvruchten van zeven tot acht millimeter. De vrucht is geribd (foto 9).


Groeiplaats

Als we de groeiomstandigheden bekijken, zien we dat we terecht komen in een vochtige, voedselrijke omgeving die half/matig beschaduwd is. In Nederland is de plant zeer zeldzaam en komt enkel alleen oorspronkelijk op Texel voor. Op Terschelling en in de duinen van Den Helder kan het zoeken naar de Zwartmoeskervel succes opleveren. Omdat Zwartmoeskervel in vroegere kloostertuinen2021 04 Zwartmoeskervel 066. Bladschede Soest 26 april 2020 veel voorkwam kun je geluk hebben en de plant van de maand ontdekken op zo’n ’oude’ plaats. 

Organismen op de plant

 

Gebruik–Folklore–Mythologie

Gebruik. - Naast de naam Alexanders komt in Engeland ook de naam Horse parsly (→Paardenpeterselie) voor en in het Duits heet de plant Pferde-Eppich. Zo zien we dat de plant als paardenvoer dienst deed.
- De smaak van Zwartmoeskervel ligt tussen die van peterselie en selderij in. Bij ons is het een vergeten groente die bij het koken zwart wordt.2021 04 Zwartmoeskervel 077. Bloeiwijze Soest 8 april 2020
- Zwartmoeskervel is gebruikt om de spijsvertering te bevorderen.

Folklore. - Het is 1640 als John Parkinson (Engelse kruidendokter) ons voorhoudt dat Zwartmoeskervel, gegeten in de vastentijd, onze maag reinigt. - In de eerste helft van de 17e eeuw geeft Nicolaas Culpeper (Engelse kruidendokter, en astroloog) aan dat het zaad van de Zwartmoeskervel helpt tegen winderigheid en ’n koude maag. Ooit eerder gehoord?

Mythologie.

 

Tot slot

De laatste foto’s van de Plant van de Maand tonen de zaden in net niet rijpe en droge staat (foto 10 en 11). De hele plant is te eten. Op internet is gemakkelijk te vinden hoe we2021 04 Zwartmoeskervel 088. Bloemen Saxifraga - Jan van der Straaten zwartmoeskervelsoepen, zwartmoesstoofschotels, zwartmoesgroententaartjes enz. kunnen bereiden. De vergeten groente komt nu terug al lezen we in 1801 in onderstaande tekst (afb.12)


 

 

 

 

2021 04 Zwartmoeskervel 1112. Oude tekst Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel . 1801


 2021 04 Zwartmoeskervel 099. Zaden Schijndel 21 maart 2021

 

 

 

 

 

2021 04 Zwartmoeskervel 1010.Zaden Saxifraga - Rutger Barendse 11.Zaden Schijndel 29 juli 2020

 

 

 

 

 

Tekst :        Gerard te Dorsthorst
Afb. foto’s: G.Busch(1,7); Carl Krauss(2,12); E.Blackwell(3); GtD(4,5,6,9,11);
Saxifraga(8,10);

*Heukels’ FLORA van Nederland. 24e druk. 2020.