Afdrukken
Plant van de maand: augustus 2021: Speerdistel

 

Algemeen2021 08 Speerdistel 001 1. Speerdistel Bergeijk 10 juli 2021
Wetensch. naam: Cirsium vulgare (Savi) Ten.***
Uitspraak: Círsium vulgáre
Familie: Asteraceae/Composietenfamilie
Geslacht: Cirsium/Vederdistel
Soort: Speerdistel
Hoogte: 60 - 120cm.
Plantvorm: Kruid
Plant: Eénhuizig
Wortels:Wortelstok/zijwortels
Stengel: Rechtopgaand
Bladstand: Verspreid
Bladvorm: Veervormig en ingesneden
Bladkleur: (Grijs)groen
Bladrand: Getand uitlopend in stekels
Bloeiperiode: Juli - augustus
Bloeiwijze: Hoofdje
Bloemkleur: Lichtpaars
Bloemvorm: Buisbloem
Bloemtype: Tweeslachtig
(Kelkbladen)-Omwindsel2021 08 Speerdistel 002 2. Wortelstok Eaten County 5 oktober 1963
Kroonbladen: 5
Meeldraden: -
Stijlen: 1
Stempels: 2
Vruchtbeginsel: Onderstandig
Vrucht: Dopvrucht/Nootje
Leefvorm: Twee-/meerjarig
Groeiplaats: Weiland/dijkhelling/
ruderale 
terreinen

 

 

 

 

 

 

 

 

Inleiding2021 08 Speerdistel 003 3. Stengel Schijndel 30 september 2020
De Speerdistel (foto 1) bekijk je bij voorkeur van enige afstand. Van alle distelachtigen is deze misschien wel de meest stekelige die we kennen. Dat neemt niet weg dat we de plant door de imponerende verschijning extra aandacht gaan schenken, daarbij hoef je de ’Plant van de Maand’ niet aan te raken.

Naamgeving
Cirsium. Het Griekse woord kirsion betekent spataderen. Dit houdt de gedachte vast dat de plant bij/tegen spataderen gebruikt werd (en wordt?). De stap van kirsion naar cirsium is niet zo groot.
Vulgare. Staat voor algemeen/alledaags, de plant komt algemeen voor.2021 08 Speerdistel 004 4. Rozet Liempde 28 april 2014
Speerdistel. De speren van de Speerdistel kun je zien in de bladeren die puntig uitlopen. De vroegere Latijnse soortnaam was Cirsium lanceolatum, waarmee we bij lancetvormig komen en we herkennen in de naamgeving eveneens de scherpgepunte bladeren.
Speerdistel. Uit het Indogermaans komt distel dat de stekende betekent.
In het Fries, Frans, Duits en Engels noemt men de plant achtereenvolgens: Spierstekel, Cirse commun, Gewöhnliche Kratzdistel en Spear Thistle.
De bijna overal veel voorkomende Speerdistel heeft plenty volksnamen:
- n.a.v. de bloemhoofdjes: Breedbol, Breedkop, Brekop,2021 08 Speerdistel 005 5. Blad *Flora van Nederland-Wilde planten en hun omgeving on line
Breedkopstekel, Dikkop.
- n.a.v. de stekels: Doornstiekel, Paardestekel, Stekel.
- n.a.v. de Putters/Distelvinken: Patterdistel, Putter-
stekel.

Plaatsing
Heukels** plaatst de plant in de Composietenfamilie, verder in het geslacht Vederdistel en de soort Speerdistel. In het geslacht Vederdistel worden verder nog zes andere distels genoemd, waarvan de meest geliefde wellicht de Spaanse ruiter en de meest ’on’geliefde de Akkerdistel is.2021 08 Speerdistel 006 6. Bloeiwijze Harris 23 juni 2014


Beschrijving
Levensvorm. De Speerdistel is een twee- of meerjarige plant en valt bij de indeling van Raunkiaer onder de Hemikryptofyten.
Wortels. De plant heeft een stevige wortelstok (foto 2****).
Stengels. De plant heeft stevige, veel vertakte, stekelig gevleugelde opgaande strengels (foto 3). De plant kan uitgroeien tot een struikvorm (geen verhouting!).
Bladeren. De plant heeft een verspreide bladstand. De Speerdistel begint met de ontwikkeling van een fors bladrozet (foto 4). Die bladeren zijn veerspletig met scherpe stekels tot ½cm (foto 5*)*****. De bovenkant is dof-groen, de onderkant grijsviltig. Het blad (zonder steel) is ruw door de talloze fijne stekeltjes. De stengel-bladeren zijn geveerd, diep ingesneden, natuurlijk stekelig en lopen langs de stengel als stekelige lijsten door. Het aanzien van het2021 08 Speerdistel 007 7. Witte bloemen Schijndel 30 september 2020 blad is vlak, in tegenstelling met dat van de Kruldistel.
Bloemen. Aan het eind van de stengel staan één of meer bloemhoofdjes van twee tot vijf centimeter groot (foto 6). Elk buisbloempje bestaat uit vijf vergroeide kroonblaadjes. Ik had geluk toen er plotseling speerdistels met witte bloemhoofdjes voor me stonden (foto 7). Het omwindsel is kegelvormig/flesvormig waarbij de grootste omvang onder ligt met een sterke insnoering onder de lintbloempjes. De omwindselblaadjes zijn recht en toegespitst naar (weer) een gele stekelpunt. Het hoofdje in zijn geheel is spinnenwebachtig behaard.
Vruchten. Het onderstandig vruchtbeginsel ontwikkelt zich tot een éénzadige dopvrucht,2021 08 Speerdistel 008 8. Vruchtpluis Saxifraga - Piet Zomerdijk ook wel nootje genaamd. Het zaad wordt door de wind verspreid. De haren van de pappus is veervormig (van zijhaartjes voorzien). Van de Distel (Carduus) zijn de haren van de pappus fijn getand.

Groeiplaats
Bekijken we de ecologische parameters (afb. 9*) dan zien we dat de Speerdistel groeit op een substraat dat wat:
- vochtigheid betreft, gematigd droog tot vochtig genoemd kan worden.
- voedselrijkdom betreft, voedselrijk genoemd kan worden.2021 08 Speerdistel 009 9. Ecologische parameters *Flora van Nederland-Wilde planten en hun omgeving on line
- zuurgraad betreft, zwak zuur tot kalkhoudend is.
We zullen de plant in weilanden, wegbermen, ruderale terreinen en waterkanten zien groeien en bloeien.

Organismen op de plant
Insecten bezoeken de bloemhoofdjes en de Distelgal-boorvlieg veroorzaakt een distelgal (foto 10).
Zangvogeltjes (Putters) zijn dol op de zaden, die ze uit de rijpe hoofdjes peuzelen.

Tot slot
Nog een drietal opmerkingen over de Speerdistel.
1. De plant is twee- of meerjarig waarbij we de ontwikkelingsfasen zien van:
Tweejarig → Rozet – zachte winter – bloei – afsterven.2021 08 Speerdistel 01010. Distelgal St.Michielsgestel 26 augustus 2019
Meerjarig → Rozet – strenge winter – herstel rozet – zachte winter – bloei – afsterven.
2. Je ziet de Speerdistel massaal op een voedselrijk (stikstofrijk) substraat groeien. De bodem zal zo snel verarmen dat de plant verdwijnt en pas weer terugkomt als de afgestorven plantenresten vergaan zijn waardoor er weer voldoende mineralen in de bodem zitten.


2021 08 Speerdistel 01313. Wapen Schotland https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10952153

 2021 08 Speerdistel 01111. Speerdistel-Vlinder Saxifraga - Peter Meininger

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3. In het wapen van Schotland komt de speerdistel voor (foto 13 onder in het groene gedeelte). Schotland kent de ’Orde van de Distel’.
Voor ons manifesteerde de Speerdistel zich door in de warme auto haar vruchtpluis vrij te laten (foto 14).2021 08 Speerdistel 01212. Speerdistel-Bij Saxifraga - Willem van Kruijsbergen

 

 

 

 

 

 

 


Tekst :       Gerard te Dorsthorst
Afb. foto’s: GtD(1,3,4,6,7,14; Michigan State University Herbarium(2); Flora van Nederland-Wilde planten en hun omgeving online(5,9); Saxifraga(8,11,12); Hugo Landheer(10); Wikipedia(13).

2021 08 Speerdistel 01414. Vruchtpluis NW-Schotland 12 augustus 1993

*https://www.floravannederland.nl/planten/speerdistel

**Heukels’ FLORA van Nederland. Vierentwintigste druk. 2020.

***Ten staat voor M. Tenore (1780-1861) die een Italiaans botanicus was. Hij is o.m. bekend door de medeoprichting van de Botanische Tuin in Napels(1800).Savi staat voor G. Savi (1769-1844), eveneens een Italiaans botanicus. Hij schreef o.a. een Flora Pisana . ****Nu ik deze gedroogde Speerdistel ben tegengekomen is het te fraai om er niets mee te doen. Mijn herbarium uit datzelfde jaar(1963) bestaat niet meer en heeft nooit de te lastig te drogen Speerdistel bevat. De Universiteit is dat drogen dus wel gelukt.

*****Op de site van Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving online staan van de behandelde planten duidelijke videodeterminaties. Een aanrader!