Plant van de maand: juli 2021 - Margriet

 2021 07 margriet 001 1. Margriet 11 juni 2011

Algemeen
Wetensch. naam: Leucanthemum vulgare Lam.***
Uitspraak: Leucanthemumvulgare
Familie: Asteraceae/Compositenfamilie
Geslacht: Leucanthemum/Margriet
Soort: Margriet
Hoogte: 30 – 60 cm.
Plantvorm: Kruid
Plant: Eénhuizig
Wortels: Wortelstok
Stengel: Opgaand
Bladstand: Verspreid
Bladvorm: Divers
Bladkleur: Donkergroen
Bladrand: Gaaf/gezaagd
Bloeiperiode: Mei - september
Bloeiwijze: Hoofdje
Bloemkleur: Wit-geel
Bloemtype: Tweeslachtig2021 07 margriet 002 2. Machair South Uist 17 juni 2014
Kelkbladen-omwindsel: Veel
Kroonbladen: Veel
Meeldraden: -
Stijlen: -
Stempels: -
Vruchtbeginsel: Onderstandig
Vrucht: Dopvrucht/Nootje
Leefvorm: Overblijvend
Groeiplaats: Weiland/berm

 

 Inleiding
 2021 07 margriet 003aDe Margriet (foto 1) sluit als plant van de maand aan bij de   Grote klaproos van juli 2020 en zal volgens planning in juli   2022 gevolgd worden door de Korenbloem. Daarmee
 is rood-wit-blauw voltooid. Dat drietal kleuren is een vlag   waard. Dat vlaggetje vlagt omdat –nadat Elly het idee van de   Plant van de Maand in de plantenwerkgroep van IVN-   Oisterwijk lanceerde en Martien de eerste 26 beschrijvingen   verzorgde- dit de 120e plant is. Met andere woorden:
we kunnen al 10 
jaar genieten van onze Plant van de Maand.

 


Naamgeving
Leucanthemum. Leucanthemun kunnen we splitsen in2021 07 margriet 003 3. Wortelstok Schijndel 19 juni 2021
leuc en anthemum, we zijn dan in de Grieks-/Romeinse oudheid en krijgen leukos → wit en anthemon bloem. Alleszins een mooie naam voor deze witte bloem, al is het hart hardgeel gekleurd.
Vulgare. Staat voor algemeen, de plant komt algemeen voor. In oudere Flora’s heet de Margriet Chrysanthemum leucanthemum. We gaan ook de betekenis van deze
naamgeving bekijken:
Chrysanthemum is in het Latijn goudbloem. (Grieks:
chrysos→goud en anthemon→bloem). Hier sluiten de Goldsblome (Zuid-Limburg) en2021 07 margriet 0044. Groep Margrieten Noorwegen 20 juni 2019 Goudbloem (Oostelijk Noord-Brabant) bij aan. Kan er sprake zijn van een vergissing en wordt toch de Gele ganzenbloem bedoeld met Chrysanthemum ?
Margriet. Het Latijnse margarita betekent parel. De bloeiende planten zijn parels in het weiland (foto 1) en in de Machair (foto 2).
In het Fries, Frans, Duits en Engels noemt men de
plant achtereenvolgens: Wylde margryt/Wite guozzeblom, Grande Marguerite, Wiesenmargerite en Oxeye Daisy. Natuurlijk kent de Margriet een aantal volksnamen. Zo kun je op Voorne en Beierland de plantnaam Paarlemoentje horen.
De Margriet lijkt op een ’te groot’ Madeliefje; de namen Grote-, Dubbele madelief en Grote-, Dubbele meizoen liggen voor de hand. Helemaal mooi is de Dubbele
dijkbloem wederom op Voorne en Beierland. Als ik ook Osseoog en St-Jansbloem noem, dan hebben we nog twee volksnamen van de algemeen voorkomende Plant van deze2021 07 margriet 0055a. Zes bloemen Schijndel 19 juni 2021 5b. Stengel Schijndel 19 juni 2021 Maand.


Plaatsing
Heukels** plaatst de plant in de Composietenfamilie, verder in het geslacht Margriet en de soort Margriet. In het geslacht Margriet worden verder nog enkele opmerkingen gemaakt over variëteiten waar nog verder veldonderzoek nodig is.


Beschrijving
Levensvorm. De Margriet is een overblijvende plant en valt bij de indeling van Raunkiaer onder de Hemikryptofyten.
Wortels. De plant heeft een gedrongen wortelstok (foto 3), die vertakt kan zijn met lange, stevige bijwortels. De plant staat vast in de grond/wei. De vertakkingen van de wortelstok produceren ook weer een stengel zodat de Margriet in groepjes/bosjes staat (foto 4).
Stengels. De plant heeft stevige, weinig vertakte, geribde opgaande stengels van 30 tot 60 cm. Er is weinig beharing te ontdekken. Stengels vormen korte uitlopers
zodat Margrieten groepen vormen. De stengels zijn soms vertakt (foto 5a-5b).
Bladeren. De Margriet heeft een verspreide bladstand. Bekijk je speciaal de bladeren, dan zijn die nog niet zo gemakkelijk/eenduidig te beschrijven. Om te beginnen zijn er rozetbladeren die verdeeld zijn in slippen, ze lijken op grotere madeliefrozetbladeren2021 07 margriet 006 6. Rozet Schijndel 19 juni 2021
(foto 6). Het 
blad aan de stengels is spatelvormig met eindlob (met gezaagde bladrand) en zijslipjes; de middelste bladen zijn stengelomvattend (foto 7) terwijl de onderste bladen
steeltjes hebben. Hoger aan de stengel stellen de blaadjes niet veel meer voor. De bladkleur kun je donkergroen noemen.
Bloemen. De composietsamenstelling van de bloem heeft twee soorten bloemetjes. De witte lintbloemen en de gele buisbloemen, samen tot 6 cm groot (foto 9). De
buisbloemen bloeien vanaf de rand naar het midden toe. De bloembodem heeft geen stroschubben. De omwindselblaadjes zijn groen met bruine of -mooier nog- zwarte
randjes (foto 9).
Vruchten. Het onderstandig vruchtbeginsel ontwikkelt zich tot een dopvrucht, ook wel2021 07 margriet 007 7. Blad Schijndel 19 juni 2021 nootje genaamd. De zaadjes zijn geribd en afgerond, er is geen vruchtpluis.
Voor de precieze kijker: de zaadjes van de randbloemen kunnen een scheef richeltje hebben. Tot vijf jaar blijven de zaadjes kiemkrachtig. Voor de verspreiding zorgen de
dieren die van de rijpe plant vreten, waarna de zaadjes via het darmkanaal weer in de natuur/wei terug komen.


Groeiplaats
Bekijken we de ecologische parameters dan zien we dat2021 07 margriet 008 8. Bloem 11 juni 2011
de Margriet groeit op een substraat dat wat:
- vochtigheid betreft gemiddeld genoemd kan worden.
- voedselrijkdom betreft matig is, zeker niet overbemest.
- zuurgraad betreft zwak zuur tot kalkhoudend is.
We zullen de plant in weilanden, wegbermen, spoordijken en ruderale terreinen zien groeien en bloeien.


Organismen op de plant
Allerlei insecten kun je op de (bloeiende)Margriet bestuderen (foto 11a-11b).
In de bladen zijn mineerders actief.

2021 07 margriet 0099. Omwindselblaadjes Saxifraga - Marijke Verhagen
Gebruik
- De Margriet is in een veldboeket een dankbare bloem.
- De in tuinen ingezaaide Margriet is veelal de Grote margriet/Reuzenmargriet (Leucanthemum maximum).
- Heb je al ooit verwerkte wortels van de Margriet in de Spaanse salade gegeten ?
- In vroeger tijden blijkt de Margriet gebruikt te zijn bij ademhalingsproblemen.
- Van de levende boerderijhave lusten geiten, paarden en schapen de Margriet wel, daarentegen koeien en varkens niet.
- De naam Kransbloem (Veluwezoom) duidt op het gebruik om een gevlochten krans Margrieten op 24 juni (feest St.Jan) op het dak te gooien om huis en goed tegen bliksem en brand te beschermen.2021 07 margriet 01010. Groeiplaats Noorwegen 20 juni 2019


Volksgeloof
- Kun je bij een Herderstasje stuk voor stuk de vruchtjes aftrekken onder het gezegde van b.v. ’hemel-helvagevuur-; zo kun je de lintbloempjes van de Margriet plukken; m.a.w. de
margrietbloem is een ’orakelbloem’.
- In Goethes Faust worden de lintbloempjes één voor één uitgetrokken onder het
gezegde: ”Hij bemint mij, hij bemint mij niet, enz. …”.
- Het verhaal van Sint-Margarita (de Margriet is er naar vernoemd) is opzoekwaardig. Te
lang/uitgebreid voor hier.

2021 07 margriet 01111a. Hommel-Margriet Saxifraga - Rudmer Zwerver

2021 07 margriet 01211b. Vlinder-Margriet Saxifraga - Willem van Kruijsbergen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tot slot
Uit een vondst van de Margriet bij Oss uit de Brons-tijd (1300 v.
2021 07 margriet 012a13. Vlag-Margriet Schotse Hooglanden 1 juli 2014Chr.) leidt ik af dat de Margriet al zeker 3400 jaar voor ons mensen
een attractieve kleurrijke plant is en meer. Dat is zeker een reden om als 120e
in onze reeks te fungeren. De Margriet zelf lijkt daarvoor op 1 juli 2014 in de Schotse Highlands al een vlag in top te hebben gezet. Toen wist ik dat nog niet, maar nu past het
uitstekend om deze beschrijving mee te eindigen. (Lintbloempjes als
vlag tussen de buisbloemen). 

 

 

 


Tekst :        Gerard te Dorsthorst
Afb. foto’s: GtD(0,1,2,3,4,5a,5b,6,7,8,10,12); Saxifraga(9,11a,11b).

**Heukels’ FLORA van Nederland. Vierentwintigste druk. 2020.
***Lam. Staat voor Lamarck .
De Franse natuuronderzoeker leeft van 01-08-1744 tot 28-12-1829.