Afdrukken
Plant van de maand: Maart 2021 - Holwortel

 

Algemeen 2020 03 Holwortel 0011. Holwortel Amsterdam 2 april 2011
Wetensch. naam: Corydalis cava(L), Schweig & Koerte
Uitspraak: Corýdalis cáva
Familie: Papaveraceae/Papaverfamilie
Geslacht: Corydalis/Helmbloem
Soort: Holwortel
Hoogte: 15 – 30 cm.
Plantvorm: Kruid
Plant: Eenhuizig
Wortels: Wortelstok
Stengel: Rechtopstaand
Bladstand: Verspreid
Bladvorm: Drietallig
Bladkleur: Blauwgroen
Bladrand: Gaaf
Bloeiperiode: Maart-april-mei
Bloeiwijze: Tros
Bloemvorm: Tweezijdig symmetrisch
Bloemkleur: Paarsrood of wit
Bloementype: Tweeslachtig2020 03 Holwortel 0022. Bloembeschrijving Geïll.Flora van Ned. 1960
Kelkbladen: 2
Kroonbladen: 4
Meeldraden: 6
Stijlen: 1
Stempels: 1
Vruchtbeginsel: Bovenstandig
Vrucht: Doosvrucht
Leefvorm: Overblijvend
Groeiplaats: Heemtuinen/Buitenplaatsen

 

 

Inleiding
De eerste foto van de Plant van de Maand zet me op het spoor dat ik de GEILLUSTREERDE2020 03 Holwortel 003 3. Kuifleeuwerik Saxifraga - Luc Hoogenstein FLORA VAN NEDERLAND in mijn jeugd doorblader. Ik kom er vreemde planten, bloemen en namen tegen. Eén daarvan is de Holwortel waarvan de klank door die twee o’s alleen al hol klinkt. Zou de Plant van de Maand een holle wortel hebben ? Het duurt lang voordat ik de tekeningetjes van de bloem van blz.478 zelf in de natuur te zien krijg (afb.2).

Naamgeving
Corydalis. Beginnen we te kijken naar de Kuifleeuwerik (foto 3) en letten we vooral op zijn kuif om die daarna te vergelijken met de bloem van de Holwortel dan merken we ’overeenkomst’ op. In het Grieks is de Korydalis onze Kuifleeuwerik.
Cava. De betekenis hiervan is hol dat verwijst naar de holle knol(wortel).

Holwortel. Inmiddels is de betekenis wel duidelijk, de plant heeft een holle knol/wortelstok.
In het Fries, Frans, Duits en Engels noemt men de plant achtereenvolgens: Holwoartel, 2020 03 Holwortel 004 4. Wortelstok-Wortelknol Flora Batava - Jan Kops e.a. 1885Corydale creuse, Hohler Lerchensporn en Bulbous Corydalis.
De Corydalis cava heeft als synoniem Corydalis bulbosa.

Plaatsing
Heukels** plaatst de plant in de Papaverfamilie, verder in het geslacht Helmbloem en de soort Holwortel. In het geslacht Helmbloem worden verder nog Varenhelmbloem en Vingerhelmbloem genoemd.

Beschrijving
Levensvorm. De Holwortel is een overblijvende plant en valt bij de indeling van Raunkiaer onder de Geofyten. Zij is een kruid en zal tussen de 15 en 30cm hoog worden.
Wortels. Een uitgegraven Holwortel ziet eruit als een knol waaruit de blad- en bloeistengels groeien. We hebben te maken met een holle knolvormige wortelstok. Behalve de stengels groeien er uit die knol bijna overal worteltjes (afb.4).
Stengels. De stengels van zowel blad als bloei (de bloeistengel heeft twee bladeren) staan rechtop en hebben geen schede aan de voet.
Bladeren. Alle bladeren (foto 5), behalve die aan de bloeistengel, groeien uit de knol. (afb.4). Ze zijn twee maal drietallig. De bladrand van de blauwgroene bladeren is gaaf. (foto 6). Elke bloem heeft een schutblad (foto 6 bovenste bloem).
Bloemen. Lezen in de G.F.V.N.*** geeft de interessante beschrijving van de bloemen, die hieronder weergegeven is.

2020 03 Holwortel 006
Deze beschrijving, gecombineerd met de tekeningetjes van afbeelding 2, geeft al veel informatie. Hieraan wil ik nog toevoegen:
-dat de trossen van de trosvormige bloeiwijze boven aan de bloeistengel staan (foto 1);2020 03 Holwortel 007 5. Blad Amsterdam 2 april 2011
-dat de bloemen ongeveer horizontaal staan in de oksels van een gaaf schutblaadje (foto   5);
-dat de spoor, gevormd door twee kroonblaadjes, naar beneden buigt (foto 5);
-dat de kleur van de 2 tot 3 cm grote bloem paarsrood of wit is (foto 7).
Vruchten. De doosvrucht ziet eruit als hangende ’peultjes’ van ruim twee centimeter lang. Hij heeft een steeltje dat korter is dan de vrucht. Er ontwikkelen zich per vrucht twee zwarte zaden die een mierenbroodje hebben. Als de vrucht openspringt worden de zaden al wat verspreid en de mieren zorgen voor verder.

Groeiplaats
Bekijken we ook de ecologische parameters (afb 8*) dan zien we dat:
- de plant gedijt op een voedselrijk, humeus substraat.
- de plant te vinden is in een omgeving met een zuur-graad van 6½ tot 7.2020 03 Holwortel 008 7. Bloem Saxifraga - Rutger Barendse
- de plant een stabiele vochtigheidsgraad van 4 zoekt.
We zullen de plant vooral vinden in (heem)parken en op plaatsen waar men stinzenplanten heeft aangeplant. Hij wordt wel als inheemse plant beschouwd en ’in het wild’ komt de plant net over de grens voor nabij Bentheim en Aken.

Organismen op de plant
De Holwortel wordt door kruisbestuiving bestoven door bijen (Sachembij) en hommels met een voldoende lange tong. Insecten met een te korte tong halen de nectar op door inbraak, daartoe bijten ze de spoor kapot (Honingbij, Aardhommel). Mieren zien er brood in om de Holwortel te verspreiden.

Gebruik – Folklore – Mythologie
Gebruik.
Is in het verleden toegepast als menstruatiebevorderend middel en tegen wormen, bovendien zou het migraine kunnen verzachten****.
Folklore. 2020 03 Holwortel 009 8. Bloemen wit Amsterdam 2 april 2011
Mythologie.

Tot slot
De Holwortel heb ik tot nu toe slechts op twee plaatsen gezien, naast het Amsterdamse bos is dat de Heemtuin in Schijndel die de mooie naam ” Heempark De Blekert” voert. Omdat de plant vrij vroeg geheel afsterft ontdek je hem in de rest van het jaar niet meer.
Een vroege herinnering van ook een vroeg bloeiende plant die met een ’teer’ uitziend karakter is het gebroken hartje dat onze buren in de tuin hadden staan. De kleur wit van de hartjes zie ik buiten als sneeuw terug nu ik de laatste woorden van de Plant van de Maand schrijf aan alle lezers:

met vriendelijke natuurgroet.

2020 03 Holwortel 010 9. Ecologische param.* Flora van Nederland-Wilde planten en hun omgeving on line

 

 

 

 

 

 

 


 

Tekst          : Gerard te Dorsthorst2020 03 Holwortel 01110. Gebroken hartje Saxifraga - Hans Dekker

Afb. foto’s: GtD(1,5,8);B.Heimans, H.W.Heinsius en Jac.P.Thijsse(2); Saxifraga(3,7,10); Flora Batava(4); Flora van Nederland - Wilde planten en hun omgeving online(6,9).

 

     

 

 

*https://www.floravannederland.nl/planten/holwortel/

    **Heukels’ FLORA van Nederland. 24e druk. 2020.

  ***GEILLUSTREERDE FLORA VAN NEDERLAND 20e druk 1960.

****Geneeskrachtige Planten in de Kruidentuin van het Nederlands Openluchtmuseum.

       2e druk 1998.