Afdrukken
Plant van de maand: Mei 2021 - Vogelkers

 

Algemeen2021 05 Vogelkers 001 1. Vogelkers Saxifraga - Jan van der Straaten
Wetensch. naam: Prunus padus L.
Uitspraak: Prúnus pádus
Familie: Rosaceae/Rozenfamilie
Geslacht: Prunus/Prunus(Pruim)
Soort: Vogelkers
Hoogte: Struik tot 8m, als boom hoger
Plantvorm: Struik
Plant: Eénhuizig
Wortels: Hoofd- en bijwortels
Stengel/takken: Rechtopstaand
Schors: Grijsbruin met lenticellen
Bladstand: Verspreid
Bladvorm: Elliptisch
Bladkleur: Matgroen
Bladrand: Gezaagd
Bloeiperiode: April - mei
Bloeiwijze: Tros
Bloemvorm: Regelmatig vijftallig
Bloemkleur: Wit
Bloementype: Tweeslachtig
Kelkbladen: 5
Kroonbladen: 5
Meeldraden: 20 of meer
Stijlen: 1
Stempels: 1
Vruchtbeginsel: Bovenstandig
Vrucht: Vlezige steenvrucht
Leefvorm: Overblijvend
Groeiplaats: Loofbos

 2021 05 Vogelkers 002 2. Vogelkers 1581 Planetarium seu stirpium icones.

Inleiding
Op de eerste foto tovert Jan van Straaten ons een bos vol bloemen/een helderwit bloemenbos voor. We herkennen deze bloemenpracht als we in het voorjaar in een Nederlands bos wandelen. Deze maand is de Vogelkers een ons bekende plant die als Plant van de Maand beschreven wil worden.

Naamgeving
Prunus. Uitgaande van het Griekse prooinos (=vroeg-tijdig) komen we uit op het vroeg rijp zijn van de vruchten. Prunus/prunum → Pruim.
Padus. De Italiaanse rivier de Po is in het oude Latijn de Padus. Groeit de Vogelkers daar in overvloed? Padus is de plantennaam voor ’n schaduwminnende struik/boom.
Vogelkers. De kers -voor mensen slecht eetbaar- dankt zijn naam aan de vogels die de vruchten wel smakelijk vinden.
In het Fries, Frans, Duits en Engels noemt men de plant achtereenvolgens: Wylde sering, Cerisier à grappes, Ge-wöhnliche Traubenkirsche en Bird Cherry.
Heet de plant in de 23e Heukels nog Gewone vogelkers, in de 24e druk is het ‘gewone’ verdwenen en houden we enkel Vogelkers over. Verder kun je ook nog de naam Inlandse vogelkers en Wilde vogelkers tegenkomen.

Plaatsing2021 05 Vogelkers 003 3. Stam *Flora van Nederland-Wilde planten en hun omgeving on line
Heukels** plaatst de plant in de Rozenfamilie, verder in het geslacht Prunus en de soort Vogelkers. In het geslacht Prunus worden verder nog negen andere soorten vermeld waarvan er zes het deeltje ’kers’ in hun naam dragen. Sleedoorn, Weichselboom en Pruim moeten het zonder ’kers’ doen.

Beschrijving
Levensvorm. De Vogelkers (foto 1) is een overblijvende plant en valt bij de indeling van Raunkiaer onder de Fanerofyten. Het is een struikvorm hoewel de Vogelkers kan uitgroeien tot een boom, dan wordt hij tot 15m.
Wortels. Het wortelstelsel heeft uitlopers, zodat er uit de wortelopslag weer nieuwe2021 05 Vogelkers 004 4. Blad. Bovenkant Den Dungen 6 mei 2020 struiken gevormd kunnen worden. Of je het wortelstelsel na graafwerkzaamheden zult zien zoals dat door of namens M. de Lobel is getekend lijkt me de vraag (afb. 2). De mooie afbeelding lijkt het me waard om na 440 jaar opnieuw aandacht te krijgen.
Takken. De jonge groene takken worden bruin, gaan stinken en de geschubde bast bladdert af. Is de struik boom geworden dan is de stam grijs en herken je de horizontale lenticellen zoals bij de andere ’Kersen’ (foto 3*).
Bladeren. De bladstand van de 5 tot 10 centimeter grote bladeren is verspreid. Andere kenmerken (foto 4 en 5) zijn: kleur mat-/lichtgroen, fijn gezaagde bladrand, eivormig/2021 05 Vogelkers 005 5. Blad. Onderkant Den Dungen 6 mei 2020 breed-langwerpig met twee honingklieren op de bladsteel. Kenmerkend is verder de veernervige nervatuur waarbij je plukjes witte haren kunt vinden bij de aanhechting van hoofdnerf en zijnerven (foto 6*). Je kunt tot twaalf paar zijnerven tellen.
Bloemen. Bloem en blad groeien tegelijkertijd uit zodat de helder witte bloemtros (8-15cm) harmoniëert met het frisse bladgroen (foto 7). De bloemtros staat eerst rechtop en gaat later hangen. De één tot twee centimeter grote bloemen hebben vijf kleine (1,2-2mm), teruggeslagen van franje en klieren voorziene kelkblaadjes (foto 8*). De vijf witte, wat langwerpige kroonblaadjes (6-10mm) staan los2021 05 volgelkers 014 6. Beharing in nerfoksels *Flora van Nederland-Wilde planten en hun omgeving online van elkaar. De twintig of meer meeldraden zijn op de rand van de bloembodem ingeplant. Er is één stijl met één stempel (foto 9).
Vruchten. Het bovenstandig vruchtbeginsel ontwikkelt zich tot een vlezige steenvrucht. De vrucht verkleurt van groen via rood naar zwart (foto 10) . De pit/het zaad is bolvormig en gegroefd (foto 11. 1e en 2e pit). Het is korter dan een jaar kiemkrachtig. De derde pit op foto 11 stamt uit het neolithicum en is gevonden in Hardinxveld-Giessendam.
Verspreiding. Vogels eten de vogelkersen waardoor de plant zich verspreidt. De tweede wijze van zich vermeerderen is middels de genoemde wortelopslag.

Groeiplaats2021 05 Vogelkers 007 7. Bloeiwijze Den Dungen 6 mei 2020
Bekijken we de ecologische parameters (afb.12*) dan zien we dat:
- de plant gedijt op zonnige en licht beschaduwde plaatsen.
- haar nodig voedsel ligt tussen matig en gemiddeld; de plant groeit op een humusrijk       substraat.
- de zuurgraad varieert van ph4,5 tot ph6,5.
- de vochtigheidsgraad gemiddeld is; niet uitgesproken nat of droog.
Let in loofbosranden, lichte loofbossen, heggen en binnenduinranden op of je de Vogelkers tegen komt. De plant wordt ook door de mensen als sierplant aangeplant.

Organismen op de plant2021 05 Vogelkers 008 8. Kelkblaadjes*Flora van Nederland-Wilde planten en hun omgeving online
- Mieren en bijen komen af op de honingklieren die op de bladsteel groeien.
- Insecten bestuiven de Vogelkers.
- De Stippelmot kan de stuik inspinnen en kaal vreten, de struik zal zich weer herstellen.
- De bittere vruchten zijn ons onaangenaam, maar vogels zie je er zeker van eten.

Gebruik – Folklore
Gebruik.
- De kersen van de Vogelkers zijn door het looizuur niet eetbaar, maar worden wel als     smaakmaker toegevoegd aan wijn en brandewijn.
- De bast is o.a. gebruikt als koortswerend middel.
- In de Middeleeuwen is een aftreksel van de schors als pijnstiller bij maagpijn toegepast.2021 05 Vogelkers 009 9. Bloem Schijndel 15 april 2014
- Voor houtsnijwerk/draaiwerk is het vogelkershout zeer geschikt.


Folklore.
- Ons verplaatsend naar de Middeleeuwen zien we dat er stukjes van de schors tegen de buitenkant van de deur gespijkerd zijn, ook kunnen er stukjes in het drinkwater
hangen, beide beschermen ons tegen de pest.
- De sterke geur van de Vogelkers zal boze geesten verjagen, plant daartoe een Vogelkers bij je huis of boerderij. Met hetzelfde doel zet je vogelkerstakken met Pasen in huis.

Tot slot2021 05 Vogelkers 01010. Vruchten De Brand 29 juni 2015
Wij laten de vogels hun bitterzoete kersen, dat zouden zij ook moeten doen met de onze, zodat wij niet meer hoeven op te treden als spreeuwenjager en zij niet telkens verschrikken. Waarschijnlijk is deze suggestie te lastig voor het vogelleven.
Dat wij de vogelkersen niet eten komt –zoals eerder vermeld- door het hoge tanninegehalte. In Heukels vinden we dat alle vertegenwoordigers van het geslacht Prunus in de giftigheidsklasse 2-3 zijn geplaatst. Bij die indeling staat 1 voor dodelijk/gevaarlijk giftig, 2 voor giftig en 3 voor zwak giftig.
De V die de Vogelkerstak (foto 13) vormt staat volgens mij voor verrukkelijk. Voor de mens2021 05 Vogelkers 01111. Zaden Inheemse bomen en struiken in Nederland en Vlaanderen Herkenning, verspreiding, geschiedenis en gebruik Bert Maes; Amsterdam 2006. (blz.205) voor het oog, voor de vogel voor de smaak.

Tekst :       Gerard te Dorsthorst
Afb. foto’s: Saxifraga(1); M.de Lobel(2); Flora van Nederland-Wilde planten en
hun omgeving online(3,6,8,12); GtD(4,5,7,9,10,13);
Bert Maes e.a.(11). 

 

*https://www.floravannederland.nl/planten/gewone_vogelkers2021 05 Vogelkers 01212. Ecologische parameters *Flora van Nederland-Wilde planten en hun omgeving on line
**Heukels’ FLORA van Nederland. 24e druk. 2020.

 2021 05 volgelkers 01313. Vogelkers-V Kleine Aa 13 april 2015