Plant van de maand: april 2018 - Daslook

 

Algemeen2018 04 Daslook 01 1. Daslook Lamnash(Arran) 16 mei 2013
Wetenschappelijke naam: Allium ursinum  L.
Familie: Alliaceae/Lookfamilie
Geslacht: Allium/Look
Soort: Daslook
Plant: Eénhuizig
Grootte: 20 – 40 cm
Wortels: Bijwortels
Stengel:Opgaand
Bladstand: Wortelstandig
Bladkleur: Donkergroen
Bladvorm: Elliptisch
Bladrand: Gaaf
Bloeiwijze: Bolvormig
Bloeiperiode: April - juni
Bloemen: Tweeslachtig
Bloemkleur: Wit
Bloemdekbladen: 6
Meeldraden: 6
Stamper: 1(driedelig)
Vruchtbeginsel: Bovenstandig
Vrucht: Doosvrucht
Groeiplaats: Loofbossen
Leefvorm: Overblijvend

Plant van de maand: maart 2018 - Grote ereprijs

Algemeen
Wetenschappelijke naam: Veronica persica  Poir.2018 03 Grote ereprijs 011. Grote ereprijs Polleur 20 mei 2012
Familie: Plantaginaceae/Weegbreefamilie
Geslacht: Veronica/Ereprijs
Soort: Grote ereprijs
Plant: Eénhuizig
Grootte: 15 – 30cm
Wortels: Hoofd-/zij-/bijwortels
Stengel: Liggend/opgaand
Bladstand: Tegenoverstaand
Bladkleur: Lichtgroen
Bladvorm: Driehoekig/eirond
Bladrand: Getand
Bloeiwijze: Vrijstaand
Bloeiperiode: Maart - herfst
Bloemen: Tweeslachtig
Bloemkleur: Lichtblauw
Kelkbladen: Vier
Kroonbladen: Vier
Meeldraden: Twee
Stamper: Eén
Vruchtbeginsel: Bovenstandig
Vrucht: Doosvrucht
Groeiplaats: Ruderaal
Leefvorm: Eénjarig

Plant van de maand: februari 2018 - Okkernoot - Walnoot      

 

Algemeen
Wetenschappelijke naam: Juglans regia L.2018 02 Walnoot 01 1. Okkernoot in de winter Schijndel 18 januari 2018
Familie: Juglandaceae/Okkernootfamilie
Geslacht: Juglans/Walnoot
Soort: Okkernoot/Walnoot
Plant:  Eénhuizig
Takken: Opgaand
Bloeiwijze: Katjes en …….
Bloemen: Eénslachtig
Bloemkleur: Geelgroen
Stempels: Twee
Bloeiperiode: Mei
Hoogte: 12m tot 30m
Bladvorm: Oneven geveerd
Bladrand: Gaaf
Bladkleur: Groen
Bladstand: Verspreid
Vrucht: Steenvrucht
Wortels: Hoofd-/zijwortels 
Groeiplaats: Algemeen
Leefvorm: Overblijvend

 

Inleiding
Naar buiten lopend op mijn nog kleine voetjes zie ik een onbekende jongen –toen nozem 2018 02 Walnoot 02 2. Kiemplant Schijndel 1 juni 2017genoemd- ons erf op fietsen. Hij vraagt of hij de ’noten mag knuppelen’ . Ik kijk verbaasd, maar mijn oudere zus weet me te vertellen dat die onbekende een neef is en dat hij rustig al gooiend met een knuppel een zakje noten mag bemachtigen. Voor mij gaat daarmee een nieuw stukje wereld open. Die boom bij het begin van de moestuin wordt meer dan ’de boom die alleen maar groot was’.
Waar staat uw eerste Walnotenboom/Okkernoot en wat is uw eerste ervaring ermee ?
Ook even in de peiling houden of voor de plant van de maand de weerspreuk:”Brengt Lichtmis wolken en regen mee, dan is de winter voorbij en komt niet meer” geldt. (Lichtmis is 2 februari).
 
Naamgeving
De betekenis van de Latijnse naam Juglans is ’de eikel van Jupiter’. In Juglans zien we het woord jovis terug dat glans betekent. In regia zien we heerser en koninkrijk. Een teken van vruchtbaarheid kun je wel stellen.
De eerste voorstelling bij ons van noot is waarschijnlijk de bekende walnoot.
Bij Walnoot kan ik me indenken dat de boom op grazige wallen groeit, maar….wal betekent 2018 02 Walnoot 03 3. Bemoste Schors Schijndel 18 januari 2018vreemd (in de betekenis van niet Germaans) wat in verband wordt gezien met de hazelnoot die wel inheems is.
Okkernoot komt van het Latijnse nux(=noot) en nucarius(=notenboom).
In het Fries, Frans, Duits en Engels heet de plant  achtereenvolgens Nutebeam, Noyer commun, Walnuszbaum en Commen Walnut.
 
Plaatsing
Heukels plaatst de plant in de Okkernootfamilie, verder in het geslacht Walnoot en de soort 2018 02 Walnoot 04 4. Nog jonge knoppen Hongarije 25 juni 2017Okkernoot. In het geslacht Walnoot worden verder geen soorten meer genoemd. Nu komt de Walnoot gecultiveerd in vele soorten voor. Enkele voorbeelden: Buccaneer, Parisiënne, Franquette, Proslavski en Roter Donau.
 
Beschrijving
Dat de winterknoppen van de Walnoot zich minstens vijftig centimeter boven de grond bevinden plaatst de plant als een Phanerofyt. Er is een uitgebreid sterk wortelstelsel met hoofd en bijwortels. Aan de ontwikkeling van het kiemplantje is al te zien dat de wortel er niet om liegt(foto2018 02 Walnoot 05 5. Onderkant blad Schijndel 1 juni 2017 2).
De stam wordt stevig met een schors die eerst glad is, maar met de jaren naar grijs kleurt en diepe groeven gaat vertonen(foto 3). De onderste takken -op foto 1 weggezaagd- zijn bochtig. Ze geven een sterke opzet naar de bolvormige kroon.
De knoppen zijn donker met een paarsbruine gloed(foto 4).
De bladstand is verspreid. De bladvorm is oneven geveerd met vijf tot negen deelblaadjes. De groene bladen zijn eirond met gave bladrand(foto 5,6). Gekneusde bladeren geven een sterke geur af, die we in het vervolg zeker snel herkennen. In de 2018 02 Walnoot 06 6. Bovenkant blad Hongarije 25 juni 2017nerfoksels vinden we beharing, elders is het blad kaal.
De plant(een boom is gewoon ook een plant, zelfs al is het een stoere Okkernoot) is éénhuizig en éénslachtig. De mannelijke bloeiwijze is die van hangende gele katjes van vijf- tot vijftien centimeter(foto 7). De vrouwelijke bloemen staan in kleine groepjes(foto 8). Per bloemetje zijn er twee stempels. Het vruchtbeginsel is onderstandig.
De vrucht(foto 9) is een steenvrucht. De vorm is bolvormig van vier tot vijf centimeter. Van buiten naar binnen is er een groene bolster. Wordt de vrucht rijp, dan gaat die open en verdroogt. De 2018 02 Walnoot 07 7. Mannelijke bloemen Saxifraga - Jan van der Straatenharde lichte ‘steen’ beschermd het zaad. Dat is omgeven door een bittere geelachtig vlies. Die bitterheid verdwijnt als het vlies verdroogd is. Het zaad is knobbelig en kun je in tweeën/vieren verdelen. Tussen die vier lobben bevindt zich een vleugelachtig/schubachtig weefsel.
 
Groeiplaats
Zijn we in een zonnige tot licht beschaduwde omgeving met vochtige,  voedselrijke,  kalkhoudende grond dan kunnen we de Walnoot tegenkomen. Buiten de cultuurkweek wordt de Okkernoot ingeburgerd (1950-1974) genoemd in 2018 02 Walnoot 08 8. Vrouwelijke bloemen kuleuven-kulak.beZuid Nedereland.
Organismen op/bij de plant
Op het blad van de Walnoot zijn soms vlekken te zien t.g.v. de bladvlekkenziekte.
De Okkernootviltmijt of Walnootgalmijt is een mijt die in de knoppen overwintert. Loopt het blad uit, dan tasten de mijten dat aan en er verschijnen knobbeltjes(foto 10) op het blad. Aan de onderkant van die hobbeltjes zijn harige holtetjes waarin de 0,1mm grote Viltmijten leven.
 
Gebruik van de plant
Blad:     Bevat looistof en desinfecterende stoffen.2018 02 Walnoot 09 9. Vruchten Hongarije 25 juni 2017
Bolster: Kleurt de huid bruin, ook de handen van de neef uit de inleiding.
Noten:  Walnoten zijn gezond en aan de foto te zien zijn het niet enkel
            mensen die die noten graag lusten(foto 11).
Olie:     Voor spijzen, lampen, schildersvernis,olieverf en zonnebrand.
Hout:    Ieder van ons kent vast wel een notenhouten kast.
                       
Volksgeloof – Volksgewoonten
.-. De walnoot is een huwelijks- vruchtbaarheidssymbool2018 02 Walnoot 1010. Walnootgalmijt Rasbak - Wikipedia
.-. De walnoot is een symbool voor de Drieëenheid. De drie delen
    bolster – notendop en eetbare vrucht vertegenwoordigen die.
.-. Iets dat zo goed beschermd is als de walnoot moet wel waardevol zijn.
.-. Als Jozef op een schilderij een tak van de walnotenboom in zijn  hand
    heeft, dan duidt dat op zijn huwelijkstrouw.
.-. Het oneven geveerde blad geeft te denken: - driedelig, dat zit wel goed;
    -zevendelig, zo hoort het blad bij de kruidwis; -negendelig, dan is het
    blad des duivels.
.-.Duivelswerk is het dat er onder een Walnotenboom weinig groeit, daar
    boven trussen de takken zit de boosdoener verscholen ! (onder de boom2018 02 Walnoot 1111.Walnoten Schijndel 19 januari 2018
    is er de ontkiemingsremmende stof -juglon, 5-hydroxynaftochinon- die ontstaat
    uit de omzetting van een stof dat van de notenboom afkomstig is).
.-.In de kunst komt de Walnoot ook voor; kijk maar naar het schilderij
    ‘De Madonna met de walnoot’(foto 12).
 
Tot slot
Als een boom duidelijk vervlochten is in de cultuur en door de eeuwen heen thuis is op menig erf,2018 02 Walnoot 1212. Madonna met walnoot Meester van het Bartolomeüs Altaar dan ontstaat er een uitgebreid gebruik ervan en volksgeloof dat er betrekking op heeft. De Wal-/Okker- Notenboom is hier een mooi voorbeeld van. En dat knuppelen van de noten kunnen we gerust achterwege laten en wachten tot de noten zelf vallen. Dan wel oprapen en goed drogen om ze de verdere winter te kunnen gebruiken. Van deze kant: ”Smakelijk eten”.

Tekst             : Gerard te Dorsthorst.
Afbeeldingen: GtD(1,2,3,4,5,6,9,11); Saxifraga-Jan van der Straaten(7); Ku-Leuven(8); Meester van het Bartolomeüs Altaar(1500-1510); Wallraf-Richarz-Museum Keulen(12).

Plant van de maand januari 2018 - Brede stekelvaren

Algemeen
Wetenschappelijke naam:  Dryopteris dilatata (Hoffm.) A.Gray 2018 01 Brede stekelvaren 01 1. Brede stekelvaren Schijndel 7 mei 2017
Familie:  Dryopteridaceae/Niervarenfamilie
Geslacht:  Dryopteris/Niervaren
Soort:  Brede stekelvaren
Sporen(rijp):  Juli - september
Hoogte:   30 - 120 cm
Bladsteel: Hoofdsteel/zijsteeltjes
Bladvorm: Driehoekig
Bladbreedte:  15 tot 30 cm
Bladrand: Gezaagd
Bladkleur:  Middel-, donkergroen
Wortels: Wortelstok
Groeiplaats:  Bos en slootkant
Leefvorm:  Overblijvend

Plant van de maand: december 2017 - Waterpeper

 Algemeen

Wetenschappelijke naam: Persicaria hydropiper (L.) Spach2017 12 waterpeper 011. Waterpeper De Brand 1 september 2014
Familie: Polygonaceae/Duizendknoopfam.
Geslacht: Persicaria/Duizendknoop
Soort: Waterpeper
Plant: Eénhuizig
Stengel: Opgaand
Bloeiwijze: Schijnaar
Bloemen: Tweeslachtig
Bloemdekbladen: 3 – 5
Meeldraden: ± 5
Bloemkleur: Groen-rose-wit
Bloeiperiode: Juni - september
Hoogte: 20 – 80 cm
Bladstand: Verspreid
Bladvorm: Lancetvormig
Bladrand: Gegolfd
Bladkleur: Gifgroen
Vruchtbeginsel: Bovenstandig
Vrucht: Dopvrucht
Wortels: Hoofd-/bijwortels
Groeiplaats: Natte bospaden e.d.
Leefvorm: Eenjarig