Vogel van de maand: februari/maart 2019
door: Hannie Nilsen

Wulp (Numenius arquata)
wulp7aEen forse, lichtbruine steltloper. Onopvallend getekend maar met een overduidelijk kenmerk: een wulp kijkt naar zijn gulp! Met dit ezelsbruggetje is de wulp ineens een makkelijk herkenbare soort. Ook zijn geluid in het voorjaar is voor de meesten een herkenbaar en heerlijk geluid. Een jodelende balts die je al van verre kunt horen. Een leuke vogel dus die in 2019 ook nog eens vogel van het jaar is. Maar dit laatste is niet iets om trots op te zijn.
Want helaas horen we deze vogel steeds minder, in de afgelopen 30 jaar is het aantal broedvogels bijna gehalveerd. En nog steeds neemt de populatie ieder jaar met ongeveer 5% af.Tot ongeveer 1980 broedden de meeste wulpen in natuurgebieden zoals heide, hoogveen en duinen. Voedseltekort en predatie waren daar waarschijnlijk de oorzaak van langdurig slechte broedresultaten en langzaamaan verkasten steeds meer vogels naar het agrarische cultuurland. Waar ze te maken kregen met een nieuw obstakel, de intensivering van de landbouw.

En als ze dan, na een al dan niet succesvol broedsel, naar het zuiden trekken om te overwinteren duikt er een nieuw probleem op: Frankrijk. Want hier mag de wulp nog steeds geschoten worden. Niet overal in Frankrijk overigens, alleen in de kustgebieden is de wulp vrij wild. Maar juist de kustlijn gebruiken de vogels om hun weg naar het zuiden te vinden. Meteen nadat ze de grens met België gepasseerd zijn, ontmoeten ze houten soortgenoten. Deze  lokvogels op het strand verleiden de trekvogels om lager te gaan vliegen waar ze, eenmaal binnen schootsafstand, een makkelijk doelwit zijn voor de jagers.



Zo ontstaat de rare situatie dat in Nederland en België er alles aan gedaan wordt om de wulp te beschermen en dat hij vervolgens in Frankrijk tijdens de trek vogelvrij is. En de reden is volgens Moeremans, natuurpunt België, heel simpel: “Er is geen nood aan populatiebeheer, het is ook niet zo dat ze veel geconsumeerd worden of dat het een lokale specialiteit is. Het is moeilijk anders te zien dan een uit de hand gelopen hobby."

Buiten het broedseizoen, wanneer we de vogels in grote groepen aan zee kunnen zien, is de trend positief. Althans voor Nederland. Want deze toename gaat gepaard met een achteruitgang in andere Europese overwinteringsgebieden. Niet alleen in Nederland, ook internationaal wordt de noodklok geluid omdat de wulp wereldwijd bedreigd wordt.

Nu nog broeden er ongeveer 4300 paartjes wulpen in ons land. Deze vogels trekken na het broedseizoen naar Engeland en Zuidwest-Europa. Tegelijkertijd komen dan grote groepen vogels uit Oost-Europa deze kant op, ongeveer 200.000 wulpen overwinteren bij ons in de Delta of aan de Waddenzee. Dat betekent dat ongeveer de helft van de wereldpopulatie op enig moment in Nederland is, om te broeden of om te overwinteren.

In het voorjaar trekt de wulp weg uit zijn overwinteringsgebied. In Nederland broedt de soort vooral in Oost- en Noord-Nederland. In Europa kun je hem overal tegenkomen met uitzondering van IJsland. Hij stelt geen hoge eisen aan zijn nestplaats, een kuiltje in de grond is voldoende. Het paartje is monogaam en samen broedden ze 4 eitjes uit. Wulpenmannen zijn goede vaders. Man en vrouw wisselen elkaar af op het nest; tijdens die twee tot drie uur durende ‘dienst’ gaat degene die niet aan de beurt is op zoek naar voedsel. Na ongeveer 4 weken komen de kuikens uit. Wulpen zijn nestvlieders, dat betekent dat de jongen vrijwel meteen het nest verlaten. Tot ze dan na 32-35 dagen vliegvlug zijn, zorgt vooral het mannetje voor zijn kuikens.

Wulpen zijn niet erg kieskeurig wat eten betreft. Regenwormen, insecten(larven) en schelpdieren zijn favoriet maar ook bessen, zaden, kleine visjes, amfibieën, jonge vogels en muizen staan op de menukaart. Ze zoeken voedsel op het oog en op de tast: de snavelpunt is zeer gevoelig en wendbaar en een goed instrument om te pikken en te houwen. Vrouwtjes hebben langere snavels en foerageren meer op het wad, op weekdieren, krabben en pieren. Mannetjes trekken meer naar grasland, waar ze vooral van regenwormen leven.

Al vroeg begint de trek terug naar de overwinteringsgebieden. Vogels zonder broedsel vertrekken vaak al in juni, de andere volgen in de loop van de late zomer. De noordelijke broedgebieden worden nu verlaten, de kustgebieden stromen vol.

De vraag is echter hoe lang nog. De groep waartoe de wulp behoort, de Numeniini, behoort tot de meest bedreigde vogels van onze planeet. Totaal zijn zeven van de dertien soorten bedreigd met uitsterven. Dit is meer dan de helft.
Ook grutto’s behoren tot deze groep, evenals de regenwulp, een doortrekker in Nederland.  Twee soorten wulpen zijn waarschijnlijk al uitgestorven: de dunbekwulp en de eskimowulp. De dunbekwulp is voor het laatst met zekerheid gezien in 1995, de eskimowulp in 1963.
Heel misschien overleeft de eskimowulp toch nog in minuscuul aantal ergens in een verborgen hoek van de uitgestrekte Canadese wildernis maar miljoenen exemplaren op trek is definitief verleden tijd.

Bronnen: Alle vogels van Europa, Hayman en Hume
                  www.vogelbescherming.com
                  www.sovon.com
                  www.vogelbescherming.nl/actueel/bericht/wulpen-en-gruttos-in-de-problemen 

De BondFrieseVogelWachten is een petitie gestart om het Europese Parlement te verzoeken om deze jacht op Europees niveau te verbieden (https://petities.nl/petitions/stop-jacht-op-weidevogels?locale=nl).

foto's: Dreamtime