Vogel van de maand: december 2017/januari 2018
door: Jan op 't Hoog foto's: Jan Wolfs

Zwarte kraai (Corvus corone)
ZwarteKraai4aZwarte kraaiToen mijn vader postduiven had, werd er in de zomer op zondagmorgen altijd uitgekeken naar de duiven die van de wedstrijdvlucht terug kwamen. Zag je een vogel zijn vleugels samenvouwen dan kon het een postduif zijn, die snel naar zijn hok wilde. 

Er werd dan geroepen; “ daar komt er een”. Maar menig keer, zei mijn vader, nee ,dat is er een van de pastoor. De leken, die weleens naar de aankomst van zijn postduiven kwamen kijken, vroegen zich dan af, heeft de pastoor ook postduiven? Maar al snel kwamen ze er achter dat het zwarte kraaien waren.
Over de duiven van de pastoor het volgende: De zwarte kraai en in het latijn is zijn naam Corvus corone. Deze vogel is ongeveer net zo groot als de roek maar dan helemaal zwart. Soms zie je nog wel eens een albino zwarte kraai. Geheel wit, maar meestal leven deze niet lang. Het is een foutje in de natuur.

Ook jonge vogels die maar moeizaam kunnen vliegen, als ze uit het nest komen zijn gedoemd om te sterven. Al geven de ouders nog zo- lang nazorg, uiteindelijk kunnen ze niet genoeg voedsel opbrengen en sterven de zwakkelingen of vallen ten prooi aan marter, kat of roofvogel. In Europa zijn er twee soorten van deze kraaiachtigen. De zwarte kraai, zoals wij die kennen, komt voor in het westelijk deel van Europa tot ongeveer aan de Elbe, zuidwaarts tot aan de Alpen en tot het midden van het Iberisch schiereiland. Verder treffen we de zwarte kraai ook aan in Groot-Brittannië met uitzondering van Schotland en Ierland waar alleen de bonte kraai voorkomt. Deze bonte kraai, erg nauw verwant aan de zwarte kraai, komt voor in alle landen ten oosten van de Elbe tot aan Oost-Siberië, Scandinavië, Italië en de Balkan. Daarom zijn er meer bonte kraaien in Europa dan zwarte kraaien. En zie je een bonte kraai in Nederland, dan is dat weer een leuke waarneming voor de vele vogelaars onder ons. Ondersoorten van de kraaien in Europa zijn de alpenkraai en huiskraai. Maar wij hebben het hier in Nederland over de zwarte kraai. Verguisd door landbouwers en anderen die deze vogel niet zo’n warm hart toedragen. Is het wel een moordenaar en vernieler van gewassen? Welnu, zwarte kraaien zijn alleseters en maken opportunistisch gebruik wat wij, mensen, hen te bieden geven. Denk maar eens aan het zwerfvuil, overvolle prullenbakken of een vuilniszak die gedumpt wordt in de natuur.

De zwarte kraai is er als de kippen bij om te onderzoeken of er wat eetbaars in die zak of prullenbak zit. Dat het daarna een zooitje wordt met die opengetrokken vuilniszak, daar hebben de vogels geen boodschap aan. Ze ruimen kadavers op en houden nauwlettend in de gaten waar mogelijk nesten van andere vogels zijn. Ja ,het is leuk om aan je kleinkinderen een nest met jonge vogeltjes te tonen. De meesten van ons hebben niet in de gaten, dat de ouders van deze jonge vogels flink alarmeren en daardoor de aandacht van de zwarte kraai, ekster of gaai op zich vestigen. De volgende dag zie je een zwarte kraai met het laatste jonge vogeltje uit het nest wegvliegen. Daar gaat hij dan, de zwarte moordenaar, maar vraag jezelf maar eens af, wie heeft hem daar op attent gemaakt. Kijk maar in de spiegel, dan weet je het antwoord. Ook bij veel landbouwers staat deze vogel op de zwarte lijst. Inderdaad ze eten weleens zaaigoed op, maar daar tegenover staat dat ze enorme hoeveelheden emelten opeten die ook schadelijk zijn voor de landbouwgewassen. Een nuttige vogel. Maar daar wordt toch soms anders over gedacht. Dan zie je in het veld een zwarte kraai opgehangen aan een stok. Dienstdoend als vogelverschrikker. Hoewel dit verboden is, kunnen sommigen dit niet nalaten. Maar het effect is gering, want daar is deze vogel veel te intelligent voor. De zwarte kraai broedt vanaf eind maart tot juni en heeft maar 1 legsel van 2 tot 4 eieren. De broedduur is iets minder dan drie weken en het nest is een vrij grote constructie en wordt hoog in de bomen door beide vogels gemaakt. De zwarte kraai is in tegenstelling met de roek geen kolonievogel en nestelt graag aan de randen van bos en in boomgroepen langs akkers en weilanden.De laatste jaren zien we de vogels ook meer in de steden en dorpen broeden. Wat de oorzaak hiervan is moeten we gissen, maar het voedselaanbod zou zeker gezien het opportunisme van de vogel een rol hierin kunnen spelen. De basis van het nest is een verzameling van dunne en dikkere takken die tot een platform in elkaar worden gevlochten en verstevigd wordt met modder. ZwarteKraaiAlbinoZwarte kraai albinoDe binnenkant maken ze met alles wat voor handen is, als het maar zacht materiaal is. Wol, veren, vacht van dieren, gras, papier, plastic, het maakt niet uit. Na het uitkomen van de eieren worden de jonge kraaien de eerste week door het mannetje gevoerd terwijl het vrouwtje de jongen warm houdt. Daarna begint ook het vrouwtje voor voedsel te zorgen. Na vier tot vijf weken verlaten de jongen het nest en zwerven tot de winter in de omgeving rond. In het voorjaar gaan de jonge kraaien op vrijersvoeten en zodra een koppel tot stand komt wachten ze tot er een broedplaats vrij komt in hun leefgebied. Lukt dit niet, dan blijven ze in het territorium rondhangen. De vogels vormen paren voor het leven en als er een wegvalt door toedoen van een roofvogel of mens of een andere predator, dan is het een komen en gaan van zwarte kraaien. De lucht ziet zwart van de vogels en het lijkt erop of ze allemaal op de uitvaart van de dode soortgenoot komen. Na een tijdje keert de rust terug en kiezen de vogels weer hun eigen weg. 
De overgebleven partner blijft, helaas voor de rest van zijn/haar verdere leven, alleen. En dan te weten dat ze wel 20 jaar kunnen worden.
In het voorjaar werd in het verleden vaak op nesten van kraaien en eksters geschoten. De vogel werd gezien als een schadelijke soort. Maar met het doorschieten van het nest werden niet alleen zwarte kraaien gedood maar ook boomvalken, ransuilen en torenvalken. Vogels die zelf geen nest maken maar afhankelijk zijn van nesten van zwarte kraaien. Gelukkig zien we dit de laatste jaren minder gebeuren maar onder de wet natuurbescherming is de zwarte kraai aangewezen als een soort die in het gehele land belangrijke schade veroorzaakt en mag daarom, onder strikte voorwaarden, door grondgebruikers worden bestreden op grond van landelijke vrijstelling. In die zelfde wet ” Natuurbescherming “ staat dat er bescherming is van alle in gebruik zijnde nesten en rustplaatsen van vogels. De nestbescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten het jaar rond. Nesten van zwarte kraaien zijn dus niet standaard het gehele jaar beschermd. Dit is in mijn ogen een beetje dubbelop. Heb ik last van zwarte kraaien dan mag ik vrij vertaald deze vogel verstoren. En als ik een hekel heb aan het zwarte gevaar dan is dat eerder een last dan een lust. Of zou het te maken hebben met een oud bijgeloof? Zag men een zwarte kraai rondom het erf of huis vliegen dan zou de dood spoedig zijn entree doen. Gelukkig hechten we niet meer zo aan het bijgeloof. Het zijn wel erg slimme vogels die een ontstane situatie of persoon goed kunnen herkennen. Een paar jaar geleden broedde achter mijn tuin een kraaienpaar in een eik. Het nest was eerder door wat eksters in elkaar geknutseld, maar de zwarte kraaien maakte het werk af. In juli vond ik een jonge zwakke kraai die moeite had met vliegen. Ik besloot de half vlieg vlugge kraai over de heg te zetten zodat hij vlak bij zijn ouderlijk nest was, en dat de ouders hem in alle rust konden voeren. Nou, dat heb ik geweten. De twee ouders kwamen met veel kabaal rakelings over mijn hoofd vliegen om hun ongenoegen te uiten, niet wetende dat ik ter goeder trouw was om hun jong te helpen. Dit duurde een lange tijd, want telkens als ik buiten kwam en de kraaien waren in de buurt, dan werd ik verwelkomd met een luid gekras en kwamen ze met tegemoet vliegen. Soms rakelings over mijn hoofd. Dit heeft een paar jaar geduurd totdat een ander paar gebruik maakte van dat nest. Weer een wijze les gehad. Laat de natuur zijn eigen gang gaan dan kun je rustig genieten van de duiven van de pastoor. Bekijk deze vogel maar eens goed want in het zonlicht zie je op zijn prachtig glanzend zwart verenkleed, een mooie groene, purperen gloed. Toch een prachtvogel als is hij dan wel helemaal zwart.
Bron. De grote encyclopedie der vogels en Vogelbescherming Nederland
Tip: Zoek op Vogelbescherming Nederland naar “ de knapste kraaienkunstjes” . Hierin staan 4 filmpjes