Zoogdier van de Maand juni 2020; Hazelmuis

 

De Hazelmuis

De hazelmuis (Muscardinus avellanarius) behoort tot de slaapmuizen. Doordat de hazelmuis uitstekend kan klimmen en zelden op de grond komt, wordt hij ook wel aapje genoemd. Zoals zijn naam doet vermoeden, is de hazelmuis gek op hazelnoten. De hazelmuis en de eikelmuis zijn de enige twee soorten slaapmuizen die in Nederland voorkomen.

In Nederland komt de hazelmuis uitsluitend voor in Zuid-Limburg en dan met name in de bossen op de hellingen van de rivieren de Geul en de Gulp. Het verspreidingsgebied is wel grensoverschrijdend: het loopt door tot in België en Duitsland. Naar schatting leefden er rond 2005 250 tot 300 zich voortplantende individuen in Nederland.

Hazelmuis

De hazelmuis is een echt nachtdier. In de zomer is de hazelmuis de hele nacht actief, maar vanaf september rust hij tussendoor. Het is een uitstekende klimmer die zelden of nooit op de grond komt. Tijdens het klimmen gebruikt de hazelmuis zijn staart om zijn evenwicht te bewaren.

Zoals alle slaapmuizen, houdt ook de hazelmuis een winterslaap van ongeveer zes maanden, van oktober-november tot april. Om deze periode goed door te komen verdubbelt hij in de herfst zijn gewicht. Desondanks sterven veel hazelmuizen tijdens de winterslaap van de honger. Hazelmuizen leggen namelijk geen wintervoorraad aan.

Een hazelmuis is een gevarieerde eter en past zijn eetgedrag aan de beschikbaarheid van voedsel in de verschillende seizoenen aan. Hij leeft vooral van plantaardig voedsel zoals zaden, vruchten, bessen, noten, jonge twijgen en bladeren en knoppen van bomen en struiken. Voorbeelden hiervan zijn de zachte vruchten zoals taxus, braam en Gelderse roos en hazelnoten, kastanjes en eikels. Soms, bij een tekort hiervan in het voorjaar en de zomer, eet hij ook schors, insecten (vooral rupsen, larven en bladluizen) en stuifmeel of nectar van bloemen.

 Hazelmuizen bouwen meerdere nesten per seizoen om overdag in te slapen. Daarbij bouwt hij ook nesten voor de voortplanting en voor de winterslaap. Het nest is een compact geweven bal met een diameter van 6 tot 12 cm. Het voortplantingsnest is 15 cm in doorsnee. Het is gemaakt van plantenmateriaal, voornamelijk bladeren van loofbomen en braam, en grashalmen uit de directe omgeving en wordt afgesloten met een propje gedroogd gras. De hazelmuis bevestigt zijn nest tussen 0,5 en 2 meter boven de grond aan stengels van struiken of in de vork van jonge boompjes, soms hoger.

De paartijd van de hazelmuis begint in het voorjaar en het voortplantingsseizoen duurt van mei tot september. Een vrouwtje is vanaf haar tweede jaar geslachtsrijp en krijgt meestal twee worpen per jaar. Na een draagtijd van 22 tot 24 dagen, worden er 2 tot 7 jongen in een kraamnest geboren.

De hazelmuis is in Nederland een bedreigde diersoort en streng beschermd. Door toenemende intensivering van grondgebruik is er voor de hazelmuis steeds minder geschikt leefgebied.

ARK Natuur ontwikkeling werkt aan een goede toekomst voor de hazelmuis. Deze bedreigde diersoort kwam vroeger in heel Limburg voor. Het aantal hazelmuizen is de afgelopen tientallen jaren echter sterk verminderd en verspreid geraakt over versnipperde gebiedjes. Momenteel komt deze slaapmuis alleen nog voor in het uiterste zuidoosten van Limburg en de aangrenzende delen van Duitsland en België. 

Begraasde bosranden en bosweides zijn geschikt én oorspronkelijk leefgebied van hazelmuizen. Helaas is dat er nauwelijks meer en is de hazelmuis zeldzaam geworden in het steeds verder versnipperende heggen en houtwallen landschap van Zuid-Limburg.

ARK pakt met vele partners de bescherming van deze soort aan door een meer natuurlijke ontwikkeling van gebieden. Hazelmuizen leven vooral in struwelen en op de rijke overgangen van grasland naar bos. Daar bouwen ze hun nest en vinden ze hun voedsel dat bestaat uit zaden, bessen, knoppen en insecten.

Via deze link kun je de hazelmuis eens van dichtbij bekijken.

Brochure Hazelmuis

Afbeelding uit brochure over een hazelmuisvriendelijk beheer, actieplan hazelmuis Limburg 2006-2010.

Jan Fonken, lid Zoogdierenwerkgroep

Geraadpleegde literatuur; Ark Natuurontwikkeling, De Zoogdiervereniging,